در چاه­هاي قديمي و متداول، وسايل ضروري براي استخراج هيدروكربن عبارتند از شيرهاي محدودكنندة جريان سيالات، غربال و سرند براي جلوگيري از ورود شن به چاه وكلية اتصالات و مجرابند­هايي كه براي تثبيت چاه استفاده مي­شوند. با استفاده از چاه­هاي قديمي، تمام سيالات نفت و گاز و آب با هم استخراج شده و سپس روي زمين از هم جدا مي­شوند.

چنانچه مشكلي در چاه وجود داشته باشد، نمود آن را تنها مي­توان در سطح زمين و با مشاهدة مواردي چون مقدار زياد آب يا شن ديد. اما چاه­هاي هوشمند از شرايطي كاملاً متفاوت برخوردارند. اين چاه­ها در ساده­ترين شكل خود داراي حسگرهايي هستند كه بلافاصله آنچه را كه در درون چاه اتفاق مي­افتد، نشان مي­دهند. براي استفاده حداكثر از اين وسايل،‌ مكانيزم­هاي بازخورد پاسخگوي شرايط متغير هستند. مسيرهايي را كه در اعماق چاه كار گذاشته مي­شوند، مي­توان جهت كنترل جريان يا قطع توليد تنظيم كرد.

ادامه مطلب

براتون کتاب ول تست جان لی رو گذاشتم

آقایون شادی زاده و هاشمی از این کتاب برای تدریس استفاده می کنند.

مناسبترین کتاب برای مطالعه هست

اینجا

فقط خواستم بدونید امسال هم به طور حتم آزمون استخدامی شرکت نفت برگزار خواهد شد

مدیر توسعه منابع انسانی شرکت نفت ایران از برنامه جذب 3000 نیروی انسانی مورد نیاز در سال 91 خبر داد و گفت تاریخ برگزاری آزمون استخدامی به زودی اعلام میشود.

به گزارش شانا عباس خنیفر در حاشیه هفدهمین نمایشگاه بین المللی نفت،گاز و پتروشیمی و پالایش با بیان اینکه مدیریت توسعه منابع انسانی شرکت نفت به طور میانگین در برنامه پنجم سالانه 3 هزار نفر نیرو جذب میکند تاکید کرد امسال نیز این روند ادامه می یابد و علاوه بر هزار نفر باقی مانده از تعهد آزمون استخدامی سال گذشته ازمون استخدامی جدید برای جذب نیروهای جدید هم برگزار میشود.

وی درباره آزمون پارسال اعلام کرد به دلیل کامل نشدن فرآیند جذب،هزار نفر از تعهد شرکت نفت باقی ماندند که به زودی با برگزاری نشست های مصاحبه این تعداد هم جذب میشوند.

سلام

این لینک ها برای حمید عزیز است.

  بهترین جزوه برای جمع بندی نمودار گیری

 دانلود جزوه چاه پیمایی مهندس نادری

جزوه لاگ دکتر امین شهیدی89 دانلود

چاه آزمایی دکتر گرامی  دانلود

منابع نامعمول استخراج گاز

ميزان ذخاير گاز در آمريكاي شمالي آن قدر هست كه تا سال ها بتوان از آن استفاده كرد. اما همه منابع اين گازها داراي فشار جريان كم و تراوايي ناچيز و نامعمول است. در سال 1998ميانگين بهاي گاز سرچاهي در ايالات متحده به 96/1 دلار در هر ميليون فوت مكعب رسيد، اما از آن هنگام تاكنون مدت زيادي گذشته است و ديگر كسي به گاز دو دلاري نمي انديشد. در پانزده سال آينده، كمترين قيمتي كه اين صنعت براي مصرف پيش بيني مي كند سه دلار در هر ميليون فوت مكعب است. اين قيمت ممكن است به شش دلار نيز برسد.در پاسخ به اين پرسش كه آيا صنعت گاز توان مقابله با رشد تقاضا را خواهد داشت؟ مي توان گفت كه تنها در سايه تلاشي پايدار و توانمند، آمريكاي شمالي مي تواند ذخاير گاز قابل قبولي بيابد. سناريوي بالا به هر عقل سليمي خطور مي كند.

ادامه مطلب

ادامه مطلب

هیدرات گازی

زمانیکه آب به نقطه انجماد خود نزدیک می شود، شبکه مولکولهای آب با حفره هایی در آن ممکن است شکل بگیرد. این شبکه ها پایدار نیستند مگر آنکه  این حفره ها با مولکولهای گاز  پر شود. این ساختار آب که توسط مولکولهای گاز پایدار شده است، هیدرات گازی نامیده می شود.

هیدرات ساختاری شبیه به برف یا یخ دارد، اما می تواند در دماهایی خیلی بالاتر از نقطه انجماد به همان صورت اول باقی بماند. متان و دی اکسید کربن نمونه هایی از اجزاء گازی با اندازه مولکولی مناسب هستند که باعث پایداری شبکه هیدرات می شوند. هیدراتهای گازی ممکن است تا دماهایی نزدیک به 35 درجه سانتیگراد پایدار بمانند، و دمای تشکیل هیدرات با افزایش فشار افزایش می یابد.

ادامه مطلب

ادامه مطلب

ادامه مطلب

ادامه مطلب

 

1) Well Logging #1             rapidshare(download 19 Mb)
             4shared(watch online or download 19 Mb)

---

2) Well Logging #2
             rapidshare(download 11 Mb)
             4shared(watch online or download 11 Mb)

---

3) Well Logging #3
             rapidshare(download 14 Mb)
             4shared(watch online or download 14 Mb)

---

4) Well Logging #4
             rapidshare(download 12 Mb)             4shared(watch online or download 12 Mb)

---

خلاصه
نانوتکنولوژي به مواد و سيستم‌هايي مربوط مي‌شود که ساختار و اجزاي آن به دليل ابعاد نانومتري، خواص، پديده‌هاي فيزيکي، شيميايي و بيولوژيکي، رفتار جديدي را نشان مي‌دهند. مواد داراي اندازه ذره نانومقياس در حوزه‌اي بين اثرات کوانتومي اتم‌ها و مولکول‌ها و خواص توده قرار مي‌گيرند. با توانايي ساخت و کنترل ساختار نانوذرات مي‌توان خواص حاصل را تغيير داده و خواص مطلوب را در مواد طراحي کرد. امروزه تاثيرگذاري نانوتکنولوژي بر همه صنايع همچنين صنعت نفت پوشيده نيست. مقاله ي ذيل به بررسي کاربردهاي نانوتکنولوژي در مشبك كاري صنايع بالادستي نفت مي پردازد
مقدمه
به دلايلي نظير توليد از يك عمق خاص (جلوگيري از توليد آب يا گاز اضافي) و نه از تمام لايه و همچنين پايدارسازي دهانه چاه و جلوگيري از ارتباط لايه ها با يكديگر، مقابل لايه نفت يا گاز يك لوله جداري قرار داده مي شود و سپس مشبك كاري (Perforation) جهت مرتبط ساختن چاه و لاية مربوطه و در يك عمق خاص، انجام مي شود. با مشبك كاري، لولة جداري به همراه سيمان پشت آن و بخشي از لاية مربوطه سوراخ مي¬شوند.  سپس نفت يا گاز از طريق سوراخ هاي ايجاد شده به درون چاه راه پيدا مي كند. سوراخ كردن لولة جداري معمولاً امروزه توسط Jet Perforator انجام مي پذيرد كه از دو فلز با جنس هاي متفاوت و مواد منفجره براي توليد نيروي كافي تشكيل شده است.
يك فلز، استحكام كافي براي سوراخ كردن لولة جداري و سيمان را دارد و فلز ديگر باعث ذوب شدن فلز اول مي شود تا سوراخ ايجاد شده درون لايه نفت يا گاز مسدود نشود. نهايتاً با فرآيند اسيدزني، بقاياي فلزات باقي مانده نيز خارج مي شوند.

كاربرد نانو تكنولوژي در اين بخش
1- نانومواد
جنس مواد بکار رفته در ابزار مشبک کاري اهميت حياتي در انجام اين فرايند دارد و در اين ميان نانو مواد در اين حيطه پتانسيل خوبي جهت بکار گرفته شدن دارد.
2-مواد نانوساختار
در اين بخش امكان استفاده از يك سري مواد نانوساختار كه پس از عمليات مشبك كاري پس از زمان مشخصي از بين مي روند، استفاده كرد. يعني در اين فرآيند نيازي به فلز دوم براي از بين بردن فلز اول وجود ندارد.
3-نانوپوششها
پيشرفت هاي اخير در زمينه مهندسي سطح با استفاده از پوشش هاي هوشمند و تكنولوژي هاي پوشش دهي كنترل بهتر اصطكاك و سايش را در تماس هاي سطحي ارائه مي دهد. در برخي از پوشش ها به علت جذب سولفورها و فسفرها باعث كاهش ويسكوزيته شده و خواص روانروي بهتري را در سيال موجب مي شوند. جديد ترين تكنولوژي هاي در دست انجام منجر به توليد نانوكامپوزيت ها و نانوپوشش هاي ابرساختار شده است كه به افزايش عمر قطعه پوشش داده شده و كاربردهاي ديگر توليد خواهد پرداخت. گاهي اين پوشش ها طوري طراحي مي شوند كه با موادي كه به عنوان مثال در لوله هاي نفت حركت مي كنند واكنش داده و يك لايه مرزي بسيار سخت و متراكم را تشكيل مي دهند كه هم باعث عدم خوردگي مي شود و هم جلوگيري از اصطكاك مي كند. گاهي پوشش هايي كه خاصيت روغنکاري در حالت جامد دارند باعث بهبود خواص سطحي مي شوند كه باعث لغزش آسان روي سطوح پوشش داده مي گردند.
در سال هاي اخير گونه اي از پوشش هاي نانوساختار كه از فازهاي فلزي و سراميكي تشكيل شده اند، توليد گشته اند. اين پوشش ها معمولاًٌ با روش PVD يا MBE توليد مي شوند. اين پوشش ها به علت نانوساختار بودنشان و هموژنيته يكسان آن در طول پوشش به طور قابل توجهي چندكاره[1] مي باشند.
اين پوشش ها علاوه بر سختي بالا، ضريب اصطكاك پايين را دارا بوده و خواص هدايت الكتريكي يا حرارتي بالايي دارند. سختي آنها در حد 40 تا 60 گيگاپاسكال و ضريب اصطكاك آنها 4/0 – 3/0 در مقايسه با سطح فولاد مي باشد. [1]
برايان بورن و کنث گراهام کوان از شرکت MCDONNELL BOEHNEN HULBERT &   BERGHOFF LLP با ترکيب 90% وزني پودر تنگستن و 10% وزني پودر بايندر (Binder) که بصورت هرمي شکل داده شده است ، موفق به توليد گلوله هايي((Jet perforator شده اند که براي مشبک سازي لوله هاي جداري مناسب هستند . اين مواد ساختار کريستالي دارند که اندازه دانه هايشان بين 25 نانو متر تا 1 ميکرون است. [2]

ارزیابی اختصاصات مخزنی شامل مطالعه پارامترهای پتروفیزیکی نظیر تخلخل، نفوذپذیری و اشباع سیالات؛ تغییرات لیتولوژیکی نسبت به عمق و اختصاصات هیدروکربنی از جمله ضخامت مفید، غیرمفید و ستون مفید هیدروکربوری است. سنگهای کربناته همراه با ماسه سنگها، سنگهای مخزنی نفت و گاز عمده ای را در دنیا تشکیل می دهند. مخزن آسماری میدان نفتی منصوری از جمله مخازن کربناته ترشیری ایران است که در ۴۰ کیلومتری جنوب اهواز قرار دارد. این مخزن به ۸ زون تقسیم شده که هر زون دارای لیتولوژی و اختصاصات پتروفیزیکی مربوط به خود است.

ادامه مطلب

رفع رسوبات آسفالتین در سازندهای تولید کننده نفت و سیستمهای تولیدی طی سالها یکی از مشکلات اصلی در صنعت نفت بوده است . انتخاب عاملهای کنترل کننده شیمیایی در گذشته به بررسی انحلال توده ای آسفالتین در نمونه های بازیافت شده از سیستمهای تولیدی محدود شده بود . اخیراً روش مورد قبول برای حل این مشکلات استفاده از حلالهای آروماتیکی نظیرگزیلن ، تولوئن و غیره می باشد . این روش به استفاده از مقادیر زیاد این حلالها نیاز دارد . همچنین این روش به تعداد دفعات زیاد باید انجام شود . این مقاله نتایج آزمایشات بر روی میدانهای نفتی و کاربرد مواد شیمیایی کنترل کننده آسفالتین و استفاده از تستهای آزمایشگاهی برای از بین بردن رسوبات آسفالتین و استفاده از مواد شیمیایی بازدارنده رسوبات آسفالتین را شرح می دهد .

ادامه مطلب

از زماني كه براي چاههاي نفت حفاري شده و به مرحله توليد رسيد , صنعت گران اين فن بر اثر تجربه و گذر زمان , به تدريج دريافتند كه پاره اي از مشكلات پس از توليدي شدن چاه بوجود مي آيند . لذا در راستاي حل اين مشكلات اقدام به كارهايي نمودند. يكي از اين راه كارها استفاده از رشته لوله هاي استخراج يا توليد بود .
چرا كه نفت يا گاز توليدي به دليل وجود عناصر همراه مانند هيدروژن و كلر موجود و غيره در اثر مجاورت با آب و دماي لازم درون چاه منجر به يك سري و اكنش هاي شيميايي مي شدند كه به مرور سبس خورده شدن ( زنگ زدگي) لوله هاي مغزي بوجود آمد , اقدام به انجام يك سري آزمايش هاي لازم و نهايت كامل كردن يك چاه قبل از رسيدن به مرحله توليد نفت يا گاز شد . اين مراحل امروزه زير عنوان ((آزمايش و تكميل چاه)) مطرح و بررسي مي شود.
اين بخش را مي توان بخش مهندسي اداره چاه پيمايي و تكميل چاه معرفي كرد.
وظايف اداره چاه پيمايي و تكميل چاه در اين قسمت
شامل : خريد وسايل رشته تكميل و وسايل جانبي آن , كار شناسي - برنامه ريزي , آزمايش فشار و روش راندن خارج سازي وسايل رشته تكميل در چاههاي مختلف مي باشد
رشته تكميل در چاههاي - حومه شهري (Urban Well) -گازي (Gas & Oil Well) - تزريق (Injection Well) - فراز آوري ( Kick Off) - جهت دار ( Direction Well) و آب هاي زائد و غيره... رانده مي شود .
رشته تكميل شامل : كفشك قاطري( Mule shoe) پستانك نارونده ( No go nipple) لوله مشبك (Perforation Joint) -ميل اوت اكستنشن( Will Out Ext) - توپك (Packer)- انكر سيل (Anchor Seal) در يچه كشويي (SSD) لوله كشويي ( Travel Joint جايگاه جانبي شير تزريق (SPM) طوقه آرامبخش( Flow coupling) پستانك شير ايمني ( Landing Nipple) و متعلقات آن مي باشد

شرح مختصري بر وسايل رشته تكميل درون چاهي از پايين به بالا شامل:
1- كفشك قاطري ( Mule Shoe) : جهت هدايت جريان چاه و همچنين و در ابزار درون چاهي از لوله جداري (Casing) به لوله هاي مغزي ( Tubing) .
2- پستانك نارونده پاييني (Bottom : جهت نصب بمب هنگر ( Bomb Hanger ) و اتصال به دستگاه ثبت فشار جرياني و ساكن ( الكترونيكي و مكانيكي ) براي سنجش رفتار مخزن
3- لولة مشبك شده( perforation Joint) : براي اتصال به پستانك پاييني جهت گرفتن آزمايشات جرياني و ساكن
4- پستانك نارونده بالايي ( Top No GO Nipple) جهت نصب مجرابند قابل بازيافت جهت ايمن كردن چاه و انجام آزمايشات مختلف .
5- ميل اوت اكستنشن( Min Out Ext) : جهت ورود دنباله ابزار آسياب و يا بازيافت توپك به درون و نهايتاً خارج سازي توپك .
6- توپك (Packer) : جهت جدا سازي لوله جداري از لوله مغزي
7- انكر سيل ( Anchor Seal) : نشت بند كني بين توپك و لوله هاي مغزي و همچنين آزاد سازي لوله هاي مغزي از درون توپك
8- دريچه كشويي (SSD) : براي برقراري بين لوله جداري و لوله مغزي ( جابجايي سيال)
9- لوله كشويي ( Traveling Joint) : براي خنثي كردن انبساط و انقباض لوله هاي مغزي درون چاه
10- جايگاه جانبي شير تزريقي( SPM) : براي تزيقي مواد ضد خورندگي از طريق داليز به لوله هاي مغزي براي جلوگيري از خورندگي لوله هاي مغزي .
11- طوقة آرمبخش: براي تبديل جريان (Turbulent) به لايه اي(Laminar)
12- پستانك شير ايمني( Landing Nipple) : شير ايمني درون چاهي
13- توضيحات فوق خلاصه اي از مهمترين وسايل درون چاهي موجود بوده كه هركدام بسته به نوع و شرايط چاه رانده مي شود. 

چكيده :
كشور ما از لحاظ وجود مخازن هيدروكربوري جزء كشور هاي بسيار غني دنيا محسوب مي شود. ولي با وجود اين آگاهي ما دانشجويان زمين شناسي و ديگر هم وطنان درباره ذخاير ملي كشورمان بسيار پراكنده و ناچيز است. به طوري كه براي دسترسي به چنين اطلاعاتي بايد دست به دامان مقالات خارجي و قديمي شويم. عدم وجود پايگاه اطلاعاتي ((Data base‏، اكتشاف ميادين جديد در سالهاي اخير، تغيير نام ميادين، فقدان ومشكلات دسترسي به منابع مفيد و به روز شده و عدم وجود گزارش هاي دقيق داخلي در مورد مخازن هيدروكربوري كشور عزيزمان ايران از دلايل اصلي در اين باره است. اگرچه داشتن اطلاعات بسيار جزئي از مخازن ضروري نيست ولي دانستن كلياتي در مورد زمين شناسي مخازن هيدروكربوري كشورمان بسيار حائز اهميت است. اين مقاله سعي دارد با استناد به معتبرترين و جديدترين منابع موجود اطلاعاتي كلي در اين موضوع را در اختيار دانشجويان و علاقه مندان قرار دهد.

ادامه مطلب

مغزه چیست؟ نمونه ای ستوانه ای شکل که از طبقات درون زمین در عمق پائین و اندازه های مختلف گرفته می شود که به روی آن تجزیه و تحلیلهای زمین شناسی از قبیل خصوصیات سنگ مخزن ، میزان تراوایی سنگ ، میزان تخلخل و درصد وجود نفت و گاز و آبهای زیرزمینی مورد استفاده قرار می گیرد .

هدف از مغزه گیری:

بدست آوردن اطلاعات مهم مخزن از قبیل :

1. تجزیه و تحلیل سنگ مخزن
2. آگاهی از وجود آثار نفت و گاز
3. میزان نفوذ پذیری
4. تخلخل و تراوایی سنگ مخزن
5. پی بردن به وجود شکستگیهای طبیعی در لایه های سنگ
6. میزان بهره دهی از مخزن مورد نظر

عمليات مغزه گيري معمولي با استفاده از يك سري تجهيزات خاص ازجمله ابزارآلات قيد شده زير صورت مي پذيرد :

مته مغزه (Core Head) لوله بيروني مغزه گيري (Outer Tube) لوله دروني (Inner Barrel) پايداركننده (Stabilizer) لوله ايمني (Safety Joint) هرزگرد (Swivel) مجموعه گيرنده (Catcher Assembly)

عمليات مغزه گيري شركت ملي حفاري ايران فعاليت خود را رسما" در سال 1358 آغاز نموده و طي مدت 28 سال توانسته بيش از 90% نيازهاي واحدهاي متقاضي را درميادين نفت / گاز ايران اعم در خشكي و دردريا را مرتفع نمايد.

این تکنیک هم در هزینه و هم در زمان برای جداسازی یک منطقه‌ی بدون تولید در یک چاه‌ دریایی صرفه‌جویی کرد.
استفاده از تکنولوژی ژل برای بستن و ترک یک منطقه‌ی بدون تولید در مناطق دریایی لوییزیانا موجب شده است تا هم در زمان دکل-روز و هم در هزینه‌ی مربوطه صرفه‌جویی شود. مقدار هزینه‌ی صرفه‌جویی شده برای اپراتور در مقایسه با روشهای مرسوم حدود ۲۸۲۰۰۰ دلار می باشد.

هدف از این کار بستن و ایزوله کردن شبکه‌ی زون‌های بدون تولید پیش از تکمیل دوباره‌ی یک زون پرفشار عمیق‌تر می‌باشد. معمولا یک چاه ابتدا از پایین‌ترین زون تکمیل می‌شود. وقتی یک لایه‌ی تولیدی تخلیه شد، سیمان به درون شبکه‌ها پمپ شده و یک پلاگ مسدود کننده درون لوله‌ی جداری تولیدی در بالای زون تخلیه ‌شده بسته (set) می‌شود. پس از بسته شدن شبکه‌ها ، یک منطقه‌ی تولیدی جدید در عمق کمتر ایجاد می‌شود. این پروسه تا تخلیه‌ی تمامی زون‌های تولیدی تکرار می‌شود. سرانجام ممکن است چاه به مسیر دیگری انحراف داده شود(side Track) و یا بطور موقت/همیشه رها شود. در این چاه بخصوص، به جای مشبک‌کاری در یک عمق کمتر، یک منطقه‌ی تولیدی جدید در حدود ۱۰۰ فوت پایین‌تر پیشنهاد شد

ادامه مطلب

مقدمه
اولین نمودار الکتریکی در سال ۱۳۰۶ ( ۱۹۲۷ ) در یکی از چاه های میدان نفتی pechelbronn در Alsace از استان های شمال غربی فرانسه ثبت شد و تنها شامل یک نمودار مقاومت مخصوص الکتریکی بود و برای ثبت آن از متد station استفاده گردید . با این روش، دستگاه اندازه گیری که سئند نامیده میشود،در مقابل لایه های مورد نظر در چاه توقف میکرد و مقاومت اندازه گیری شده نیز با دست رسم میشد.بعد از آن سال در سال ۱۳۰۸(۱۹۲۹) اولین نمودارهای مقاومت مخصوص برای مقاصد اقتصادی در ونزوئلا،ایالت متحده امریکا و روسیه مورد اتفاده قرار گرفت . سودمندی این نمودار در تطابق لایه ها وتشخیص لایه های ئیدروکربن دار در صنعت نفت مورد توجه قرار گرفت.                                                                       در سال ۱۳۱۰(۱۹۳۱) نمودار پتانسیل خودزاد(SP) نیز به نمودار مقاومت مخصوص افزوده شد و در همان سال برادران پمومبرژه (مارسل و کنراد) روش ثبت مداوم را تکمیل و اولین بات قلمی را نیز توسعه دادند.بعد از سال ۱۳۲۸(۱۹۴۹) نمودار نوترون به صورت یک تعیین کننده تخلخل مورد توجه واقع گردید و در سال ۱۳۴۱(۱۹۶۲) نمودار SNP و در سال ۱۳۴۹(۱۹۷۰) دستگاه نوتونی و به دنبال آن دستگاه دوگانه نوترون ابداع و به بازا ارائه شد.                

ادامه مطلب

نانوتکنولوژی به مواد و سیستم‌هایی مربوط می‌شود که ساختار و اجزای آن به دلیل ابعاد نانومتری، خواص، پدیده‌های فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی، رفتار جدیدی را نشان می‌دهند. مواد دارای اندازه ذره نانومقیاس در حوزه‌ای بین اثرات کوانتومی اتم‌ها و مولکول‌ها و خواص توده قرار می‌گیرند. با توانایی ساخت و کنترل ساختار نانوذرات می‌توان خواص حاصل را تغییر داده و خواص مطلوب را در مواد طراحی کرد. امروزه تاثیرگذاری نانوتکنولوژی بر همه صنایع همچنین صنعت نفت پوشیده نیست. مقاله ی ذیل به بررسی کاربردهای نانوتکنولوژی در مشبک کاری صنایع بالادستی نفت می پردازد.

ادامه مطلب

پس از عمليات حفر چاه و اصابت آن به مخزن نفت، به دليل فشار زياد موجود در مخزن، جريان نفت به سوي دهانه خروجي چاه سرازير مي شود. اين مرحله از استخراج كه عامل آن فشار داخل خود مخزن است به بازيافت اوليه نفت موسوم است. در برداشت اوليه نفت ، از انرژي خود مخزن براي توليد نفت استفاده مي شود.البته اين بدان معنا نيست كه اگر نفت خود به خود به سطح زمين نيايد، برداشت اوليه وجود نخواهد داشت،بلكه وقتي از پمپ براي بالا آوردن نفت استفاده ميكنيم،در واقع هنوز در مرحله اول برداشت نفـــــــت قرار داريم.در اين مرحله انرژي خاصي وارد مخزن نمي شود.با افزايش توليد و كاهش فشار، سرعت توليد نيز كاهش مي يابد تا اينكه فشار به حدي ميرسد كه ديگر نفت خارج نمي شود. در اين مرحله ممكن است ار 30 تا 50 درصد كل نفت مخزن استخراج شود. علاوه بر فشار مخزن عوامل ديگري مانند خواص سنگ مخزن و ميزان تخلخل آنها و همچنين دماي مخازن نيز در ميزان توليد مؤثرند

ادامه مطلب

 مقدمه

در بخشهای قبلی این مقاله به ترتیب  بررسی راههای عمومی بروز مشکل تولید آب در چاههای تولیدی و راههای شناسایی آن تشریح گردید. این بخش از مقاله به ارائه راههای متداول امروزی جهت مدیریت وکنترل این مشکل پرداخته است. از آنجاییکه این اقدام گامی در جهت مدیریت و صیانت از مخزن می باشد حل این مشكل یا مشکلاتی از این قبیل نياز به يك تيم مهندسي تخصصي در زمينة حفاري، مخزن، بهره‌برداري، فرآورش، تعمیر و تكميل، خوردگي و بازرسي فني و ساير رشته‌ها مرتبط دارد. پس از شناخت مشكل با استفاده از راههاي مؤثر، بايد به حل مشكل پرداخت. در اين ميان بررسي‌هاي اقتصادي در هر مرحله بايد صورت پذيرد. راههای متعددي جهت مديريت و کنترل توليد آب ناخواسته وجود دارد که تصمیم جهت انتخاب هر روش بستگی به مشکل ایجاد شده در چاه دارد.از مهمترین روش های موجود می توان به موارد زیر اشاره نمود:

1)     تكنولوژي تزريق سيمان

ادامه مطلب

مقدمه

در بخش قبلی این مقاله به تشریح راههای عمومی بروز مشکل تولید آب در چاهها اشاره گردید. در این بخش روشهای مشخص نمودن و شناسایی محل تولید و بروز مشکل آب ناخواسته می گردد.

اگر چه تكنولوژيهاي بسياري براي مشخص نمودن محل و سپس كنترل توليد آب ناخواسته وجود دارد ولی هر كدام از اين روشها براي نوع خاصي از توليد آب توسعه يافته‌اند. انتخاب روش كنترل آب ناخواسته بستگي به تشخيص صحيح مسأله توليد آب دارد. اولین اقدام در راستای مدیریت صحیح مخزن جهت کنترل تولید آب شناسایی دقیق نوع مشكل می باشد. موارد بسياري از كنترل ناموفق توليد آب به عدم تشخيص صحيح مسأله وابسته است.

مشخص نمودن مسأله

تشخيص مسأله توليد آب در بسياري از موارد بوسيلة اطلاعات موجود از چاهها و مخزن قابل حصول مي‌باشد. روشهاي تشخيص منبع توليد آب ناخواسته در مقالات متعددي بحث شده است. براساس مطالعات پايه‌اي مهندسي مخزن و تكميل و آناليز تعدادي از مواردي عملي، محققان به موارد متعددي از مشكل توليد آب پي برده و دستور العمل‌هايي براي اين مهم پيشنهاد دادند. یکی از فلوچارت های پیشنهادی این گروه در شكل -1 خلاصه گرديده است

ادامه مطلب

مشکل تولید آب در میادین نفت و گاز یکی از معضلات بزرگ بوده که هزینه های بسیاری را به همراه دارد. هزینه های ناشی از ایجاد خوردگی، پایین آمدن میزان تولید، هزینه های پایش، انجام آزمایشات و عملیات و ... همگی به واسطه مشکل تولید آب نمک در میادین می باشد که بایستی با مدیریت صحیح مخزن در راستای حل این مشکل گام برداشت. دلايل توليد آب از چاههاي تولیدی ارتباط مستقيم با مشكلات مكانيكي يا مخزني دارد كه در اين بخش به آنها اشاره گرديده است. بخش دوم این مقاله به راههای تشخیص محل ورود آب به چاهها از طریق آزمایشات درون چاهی و سر چاهی و بخش سوم آن به راههای عمومی کنترل و مدیریت تولید آب ناخواسته از مخزن می پردازد.

     مشكلات مرتبط با توليد آب را می توان به دو گروه مشكلات مجاور دهانه چاه و مشكلات مخزن دسته بندي نمود[1]. بعضي از مشكلات را نيز مي‌توان در هر دو گروه قرار داد. از مشكلات مجاور دهانة چاه مي‌توان به نفوذ آب از پشت لوله‌هاي جداري و شکستن سدها اشاره کرد که  آنها را نیز مي‌توان در هر دو گروه قرار داد. از مشكلات ناشي از مخزن نيز مي‌توان به پديدة مخروطي شدن، نفوذ آب از لايه‌هاي با نفوذ پذيري بالا شكافهاي مرتبط پراكندة خارج از لايه توليدي اشاره نمود

ادامه مطلب

Perforation

 

قسمت عمده تكميل يك چاه مشبك كردن لايه توليدي آن مي باشد. اين عمل كلاً بدان معني است كه ارتباط بين لايه توليد كننده و داخل چاه را برقرار مي نمايند و در حقيقت با سوراخ كردن جداره پوششي چاه عمل صورت مي پذيرد  .  انجام اين امر پس از مطالعه كامل سنگ مخزن و مشخص كردن محل لايه توليدي صورت مي گيرد و در انجام آن بايستي دقت زياد به كار برد بخصوص از نظر عمق زيرا كه در صورت اشتباه و يا نقص در عمل مشكلات عديده اي بروز خواهد كرد .

امروزه به دو صورت جداره پوششي را مشبك مي نمايند. يكي توسط گلوله هاي بخصوصي كه با روش مخصوصي به طرف ديواره فلزي چاه در عمق مورد نظر پرتاب مي گردد و ديگري بوسيله شهاب فلزي كه بوسيله باروت بوجود مي آيد .  در حقيقت مي توان گفت طرز عمل هر دو تقريباً مشابه است و فقط نوع گلوله ها متفاوت مي باشد (بديهي است زماني كه لايه توليدي بودن پوشش فلزي تكميل مي گردد (open  hole)  ديگر عمل مشبك كردن لازم نيست .)

 

انـواع مـشبـك كنـنـده هـا

ادامه مطلب

بر مبنای نیاز اقتصادی و بر اساس میزان نفت قابل استخراج از مخازن نفت و گاز، میزان نفت و گاز مورد نیاز در سالهای آینده برنامه ریزی می گردد.       در این برآورد مقدار لازم برای تولید از هر مخزن  (Planned Guide Capacity : PGC) پیش بینی می گردد. با توجه به میزان PGC و اطلاعات مربوط به مخازن زیرزمینی قدرت تولیدی چاهها برای استخراج نفت و گاز به میزان خواسته شده نسبت به مقدورات بررسی و درصورت لزوم حفر چاههای جدید و یا نصب تأسیسات جدید،  پیش بینی می گردد.      جهت انجام این امر، تمامی چاهها از هر لحاظ مورد بررسی قرار می گیرند (وضعیت لایه تولیدی، فشار بسته، فشار جریانی تسهیلات فرآورشی و ...).همچنین اطلاعات مربوط به تغییرات فشار در اثر تولید در سالهای آینده و تغییرات سطوح تماس گاز / نفت و نفت / آب در چاههای نفتی و گاز / آب در چاههای گازی نیزمد نظر قرار می گیرد.      با استفاده از اطلاعات مخازن، وضع ساختمانی و موقعیت تولیدی چاههای موجود و مسائل مربوط به آنها ، میزان قابل استخراج از هر چاه در هر سال محاسبه می گردد (جهت انجام این محاسبات از مدلهای کامپیوتری موجود نیز استفاده می گردد). نتیجه این امر برآورد قدرت تولیدی هر چاه بطور جداگانه در هر ناحیه و در سالهای آینده می باشد که بدین ترتیب میزان قابل بهره برداری از هر منطقه با توجه به امکانات موجود مشخص می گردد. در این میان با مقایسه میزان هیدروکربور قابل استخراج با میزان PGC مربوط به آن منطقه، احتیاج به حفر چاه جدید و یا تأسیس و یا نصب تسهیلات فرآورزشی تازه ای را می توان مورد بررسی قرار داد؛ لذا درصورت لزوم تسهیلات فرآورشی و یا حفر چاههای جدید یا تعمیر چاههای موجود جهت دستیابی به میزان PGC و رعایت فشار مخزن مورد مطالعه قرار می گیرد.      اهمیت این موضوع در آن است که کلیه محاسبات انجام شده می بایست با شرایط و امکانات موجود تطابق کامل داشته باشد که به تبع آن می توان در رد یا قبول پیش بینی میزان تولید چاه اظهار نظر نمود. بدین ترتیب پس از بررسیها و تصویب نهائی شرح نیازهای لازم جهت رساندن میزان تولید به حد مورد نظر تهیه می گردد. برنامه پیش بینی بهره دهی چاهها معمولاً هر شش ماه یکبار برای مدت پنج سال انجام، که طی آن پیش بینی میزان تولید در سال اول بصورت ماهیانه، سال دوم به صورت شش ماهه و سپس برای چهار سال متوالی انجام می گردد.  

لايه آزمائي با ساق مته

Drill Stem   Test

 

در حين حفاري و يا تكميل چاه ، با برخورد به لايه اي از نفت و يا گاز ، در مورد آزمايش آن لايه تصميم گيري مي گردد .  اين آزمايش كه در حضور دكل حفاري انجام مي گيرد ، لايه آزمائي با ساق مته Drill   Stem  Test   ناميده مي شود و جهت انجام آن از ابزار بخصوصي استفاده مي گردد .  (Drill   Stem   Tool ) هدف اصلي از انجام اين آزمايش جمع آوري نمونه اي از سيال مورد نظر و اندازه گيري فشار لايه مي باشد و بديهي است در صورتيكه بتوان آزمايش خوبي انجام داد ، به كمك اطلاعات كسب شده از چاه بسياري از مجهولات مربوط به چاه و آن لايه بخصوص قابل محاسبه مي باشند .  به طور مثال :  نفوذپذيري لايه (Permeability)  ، شاخص بهره وري  (Productivity   Index)  افت فشار (Drow  Done)  در دبي هاي مختلف و حتي راندمان توليدي چاه (Flow   Efficiency)  نيز قابل محاسبه مي باشند. علاوه بر آنها نمونه جمع آوري شده از سيال در صورت تحت آزمايش قرار گرفتن در آزمايشگاه ، بسياري از مشخصات آن سيال را معلوم خواهد نمود . دستگاه به توسط لوله هاي بخصوصي به داخل چاه فرستاده مي شود (Drill   Pipe)  و به طور كل تشكيل شده است از دو (يابيشتر) دستگاه فشارسنج داخل چاه ، كه فشار سنج بالائي، فشارداخلي لوله مزبور و فشارسنج پائيني فشار خارج آنرا اندازه گيري مي نمايند . ( به هر صورت فشار داخلي چاه اندازه گيري مي شود ) . دستگاه توسط مجرابند (Packer)  در عمق مورد نظر ثابت نگهداشته مي شود.توسط شيرهائي كه دارد قابليت بازوبسته شدن را دارد .  پس از قرار دادن دستگاه ، چاه را طبق برنامه اي تنظيمي بازكرده و سپس مي بندند .  در حقيقت فشار داخلي چاه را ، چه وقتي كه باز است و چه زماني كه بسته مي شود اندازه گيري مي كنند . طرز عمل دستگاه فشارسنج تقريباً مشابه همانست كه در قسمت اندازه گيري فشار داخلي چاه مشروح است و با بيرون آوردن دستگاه از چاه ، نمودارهاي رسم شده از فشار نسبت به زمان را توسط دستگاه بخصوصي مي خوانند و از ارقام بدست آمده جهت انجام محاسبات استفاده مي گردد . سيال از طريق سوراخهائي كه بر روي دستگاه موجود است به داخل آن نفوذ كرده و بدين ترتيب با گذشتن از مسير داخلي آن به قسمت بالاتر مي رسند كه در نتيجه در مسير اندازه گيري فشار قرار مي گيرد .  اتفاق مي افتد كه سيال در مسير حركت( به خاطر همراه داشتن مواد زائد و به صورت معلق )  فشارسنج فوقاني و يا حتي سوراخهاي موجود بر روي دستگاه را به طور كل و يا مختصري مسدود نمايد .  بديهي است در اين صورت فشارهائي كه از فشارسنج فوقاني خوانده مي شوند چندان قابل قبول نيستند .  ( جهت توضيح صورت فشارهائي كه از فشارسنج فوقاني خوانده مي شوند چندان قابل قبول نيستند .  (جهت توضيح كامل وكسب اطلاع بيشترتوصيه مي گرددكه به كتابچه هاي مربوطه شركت ها ليبرتون و يا جزوه (Well   Testing   -   Van   Poollen) و يا هر جزوه ديگر كه مطلبي راجع به اين موضوع دارد مراجعه گردد

مقدمه

استفاده از تکنولوژی هسته ای برای شناسائی خصوصیات تحت الارضی برای اولین بار در سال 1939 انجام شد. این تکنولوژی نقش مهمی در حل مشکلات پتروفیزیکی ناشی از اکتشاف و بهره برداری هیدروکربنها ماند نفت و گاز، مطالعات علمی زمین، برآورد ساختارهای زمین شناسی و همچنین معادن ایفا نمود.

     بسته به نوع کاربرد، این تکنولوژی بر اساس تشعشع طبیعی مواد رادیواکتیو از دستگاهها بصورت فعل و انفعال نوترون ها یا فوتون ها یا هر دو و انعکاس امواج رسیده از جسم مقابل عمل می نماید.

     تکنولوژی هسته ای توانائی مشاهده مشخص کردن مخازن زیرزمینی، مشاهدة وضعیت چاهها (نمودارگیری)، اندازه گیری حرکت مشخصات سیالات را دارد.

     روشهای تخمین این دستگاهها یا بر اساس روشهای شبیه سازی انتقال رادیواکتیو و ارتباط بین فعل و انفعالات هسته ای مونت کارلو (Monte-carlo) یا بر اساس روش عددی معادلة انتقال بولتزمن (Boltzman)می باشد که نقش موفقی در شبیه سازی مشکلات و مسائل از سال 1960 ایفا نموده است .

ادامه مطلب

Data integration with multiple-point geostatistics

  

Sebastien Strebelle, André G. Journel & Jef Caers

  Stanford Center for Reservoir Forecasting,

Stanford University,

Stanford, CA 94305-2220, USA.

strebell@pangea.stanford.edu

 

   Keywords: multiple-point statistics, geostatistics, data integration, seismic, channel systems

 

 This paper introduces a new geostatistical approach to both data integration and the realistic modeling of geological information in reservoir models. Traditional geostatistics is limited by the variogram (direct variogram or cross-variogram), which is a two-point statistics. This presentation shows that a so-called multipoint geostatistics can integrate better ancillary geological information (from outcrops, analog models), than existing traditional models. Multiple-point geostatistics also allows integrating the actual physical relationship between petro-physical properties and the reservoir data, rather than relying on a mere statistical associations as is traditional to two-point geostatistics

ادامه مطلب

بررسي، تجزيه و تحليل آزمايشات چاهها به خصوص آزمايش تعيين شاخص بهره‎دهي چاههاي توليدي نفت و گاز (Productivity Index : PI ) از اهميت بسزائي برخوردار است به طوريكه با انجام آزمايشات چاه آزمايي پارامترهاي مختلف مخزن از قبيل نفوذ پذيري سنگ مخزن، ميزان ضريب پوسته و دسته اي ديگر از اين پارامترها مي تواند حاصل شود كه بيانگر عملكرد مخزن و مكانيسم توليد مي باشد و تصميم گيري پيرامون تغيير شرايط بهره برداري را آسان مي نمايد. در اين راستا نرم‎افزار Pansys توانائي آناليز، تطابق تاريخچه و طراحي Well Test ( چاه‎آزمائي ) را دارد كه با استفاده از داده هاي ورودي به نرم افزار كه معمولا“ تغييرات فشار و دما بر حسب زمان مي باشند و با دستگاههاي ثبت فشار مانند امرادا يا دستگاههاي الكترونيكي حافظه دار (Memory Gauge)  اندازه گيري شده اند، به آناليز آزمايش پرداخته و پارامترهاي فوق الذكر را به عنوان خروجي محاسبه مي نمايد. اساس محاسبه ، تجزيه و تحليل اطلاعات بر مبناي روشهاي چاه آزمايي مانند Horner Plot و ... مي باشد.

ادامه مطلب

 اصطلاحاً به چاهي كشته شده يا مرده اتلاق مي شود كه فشار سرچاه برابر با فشار اتمسفر باشد .  چاه ممكن است به عللي مرده باشد ( پائين بودن فشارمخزن نفتي ، مشبك  نبودن لايه توليدي و  ……)  كه در اينجا منظورنظر نيست .  عمل كشتن چاه Well  Killing  در موردي صورت ميگيرد كه جهت انجام هدفي لازم باشد فشار در چاه تحت كنترل باشد كه مسلماً فشار اتمسفر راحت ترين فشار تحت كنترل است .

متروك كردن چاه به صورت دائم ، تعويض و يا تعمير تاج چاه (X – Mas Tree)  .  در بعضي مواقع بيرون آوردن وسيله اي كه در چاه مانده است .  قسمتي از مواردي هستند كه ايجاب مي كند چاه كشته شود .  به عبارت ساده تر همانطور كه در بالااشاره شد ، كشتن چاه باعث مي شود كه چاه تحت كنترل باشد .

 انجام عمل فوق در حقيقت با ايجاد ممانعت از نفوذ فشار مخزن نفتي به داخل چاه صورت مي گيرد .  بديهي است كه داشتن اطلاع كافي و دقيق از فشار مخزن جهت انجام امر  فوق ازاهم ضروريات است .  ساده ترين را ه كشتن چاه ، پمپ كردن سيالي سنگين به داخل آن مي باشد ( در بعضي موارد از مسدود كننده استفاده مي شود ) .  حتي الامكان بايستي سعي شود كه فشار پمپ پائين تر از فشاري باشد كه باعث ايجاد ترك و شكاف در سنگ‌مخزن مي كند .  (درضمن از محدوده فشار قابل تحمل وسائل سرچاه بالاتر نباشد ) .

بدين منظور ظرفيت داخلي چاه محاسبه مي شود .  بالاترين نقطه اي كه فشار مخزن از آنجا وارد چاه مي گردد در نظرگرفته مي شود و آنگاه وزن ستون مايعي كه مي تواند در همان نقطه فشاري لااقل برابر (معمولاً كمي بيشتر)  فشار مخزن ايجاد كند محاسبه مي گردد .  پس از تهيه سيال لازم (وزن مخصوص آن قبلاً حساب شده است )  آنرا به داخل چاه پمپ مي كنند. معمولاً ضريب ايمني در نظر گرفته مي شود و وزن سيال را سنگين تر و همچنين حجم آنرا قدري بيشتر مصرف مي كنند .

بعضي مواقع (به خصوص چاه گاز)  جهت اطمينان بيشتر و طولاني تر شدن مدت كشته ماندن چاه در حين عمليات از مواد ژلاتيني بخصوصي نظير CMC  استفاده مي گردد .  اين مواد به طور موقت خلل و فرج سنگ فوق را مسدود مي نمايند و پس از گذشت  مدتي خاصيت ژلاتيني خود را از دست مي دهند .

چاه اگر فعال بوده (داراي فشار باشد) و به طريق بالا كشته شود ، پس از گذشت مدتي بستگي به فشار چاه و نوع توليدي آن و سيالي كه جهت كشتن به كار رفته دارد)  مجدداً فشار اوليه خود را كسب مي نمايد .  براي همين علت است چاههائي كه به عللي بايستي متروك گردند .  علاده بر كشتن آنها ، مي بايست مسدود شده نيز در داخلشان تعبيه نمود و واضح است كه اين مسدود كننده درارتفاعي بالاتر از لايه فعال و ياتوليدي چاه جايگزين ميگردد .  گاه جهت كشتن  چاه از مواد ديگري نظير Mica  Flake ,  Ball  Sealer  به عنوان مواد كمكي (دسترسي داشتن به تمام لايه ها و كشتن تمامي آنها استفاده مي گردد .

روشهای ژئوفیزیکی برای شناسایی لایه‌های مختلف زمین

روش ثقل سنجی

با این روش می‌توان به کمک دستگاه مخصوص ، تغییرات قدرت ثقل زمین را در نقاط مختلف اندازه گیری و به این ترتیب تا حدی وضع لایه‌های مختلف را معلوم نمود.

روش لرزه نگاری

 

با ایجاد زمین لرزه مصنوعی ، ارتعاشاتی به اعماق زمین فرستاده می‌شود و با مطالعه امواج انعکاسی و یا انکساری ، وضع طبقات زیرزمینی را بررسی می‌نمایند. از نظر اینکه سرعت امواج در لایه‌های مختلف متفاوت است (هرچه لایه متراکم تر باشد، سرعت امواج بیشتر است)، روش لرزه نگاری می‌تواند اطلاعاتی به شکل محدود از وضع لایه‌ها را بدست دهد.

ادامه مطلب

مهاجرت نفت

 شواهدی دایر بر انتقال نفت به محلی که در آن تجمع یافته وجود دارد. به عبارت دیگر نفت و گاز متمرکز در مخزن ، از سنگی دیگر منشا گرفته و به محلی مناسب جهت ذخیره مهاجرت می‌کند. از نظر مقایسه سنگ مخزن دارای فضاها و نافذ قابل ملاحظه و به هم مرتبط بود. ولی منافذ سنگ منشا بسیار ریز و یا قابل چشم پوشی می‌باشد. حرکت سیال ، از سنگ منشا به سمت لایه و معابر توسط و همچنین در درون مخزن ، مهاجرت نامیده شود. تداوم مهاجرت هیدروکربور سبب تجمع آن شده که در نهایت منجر به تشکیل مخزن نفت می شود.

ادامه مطلب

دو گونه نرم افزار اکتشافی رایج در صنعت وجود دارد که تحقیقاتی و صنعتی میباشند نرم افزارهای تحقیقاتی بیشتر برای مدلسازی ساختمان زمین شناسی با استفاده از داده های چاه نگاری و ژئوفیزیکی، به کار میروند.

انواع نرم‌ افزارهای تحقیقاتی:

MRM2 یا NORMAL RAY MODELLING

این نرم افزار یکی از قدیمیترین نرم افزارهای تحقیقاتی است که امواج که به حالت زمان از لایه ها بازتاب میشوند را (Reconstract) بازسازی میکند و بوسیله این بازسازی، مدل سازی را انجام داده و داده های لرزهای را به صورت مصنوعی یا از طریق محاسبات تولید میکند. کاربرد این نرم افزار در تعیین سطوح جدائی لایه های نازک (نقطه های کور) و مدل سازی ساختمانهای پیچیده (مانند faulting,folding,pinehout) است.

SGV2 یا Smooth Grid Velocity Programs

این نرم‌افزار می‌تواند مدل هندسی مخازن گردید و مش بندی کند و شکل‌هندسی آنها را با تغییر شرایط روئت شده لایه‌ها در چاه‌های مهم بسته (Gorrelated) و مشخص می‌کند. از این نرم‌افزار برای پیدا کردن نقاط حد واسط (interpolation) یا پیدا کردن نقاط حد خارج از محدوده (entrapolatiou) استفاده می‌کند و ساختمان خارج از محدود مخازن را با داده‌های چاه هم بسته می‌نماید و از طریق این همبستگی یا تعمیم به روش دورنیای دوبعدی یا برون‌یابی دو بعدی نقاط مجهول مربوط به هندسه ساختمان مخزن را پیدا می‌کند.

Wide Angle Ray Moel eling یا WAR2

این نرم‌افزار برای مدل‌سازی امواج لرزه‌ای و مقایسه آن با داده‌های لرزه‌ای به کار می‌رود و برای آرایش ‌های مختلف چشمه و گیرنده‌ها به کار می‌رود و در طراحی عملیات لرزه‌ای کاربرد دارد. نرم‌افزار Omni که توسط شرکت‌ها صنعتی به کار می‌رود براساس تئوری‌های WAR2 نوشته و تنظیم شده است و برای طراحی عملیات لرزه‌ای و QC (کنترل کیفیت) و ثبت عملیات لرزه‌ای استفاده می‌شود.

Vertieal Seismis Profiling یا VSP

این نرم‌افزار براساس نظریه‌های انتشار امواج لرزه‌ای در محیط‌های نامتجانس و ناهمگن کاربرد دارد. این نرم‌افزار می‌تواند میدان انتشار امواج لرزه‌ای را بازسازی و داده‌های لرزه‌ای را در محل دیواره چاه برای گزنده‌های مختلف که آرایش‌های متفاوت دارند محاسبه نماید این نرم‌افزار همچنین برای تصویر برداری از پیرامون و ساختمان اطراف چاه و یا بازسازی بین دو یا چند چاه توسط انتشار امواج لرزه‌ای به کار رود. با استفاده از اطلاعات نمودارهای سرعتی سنجی و چگالی قادر است مدل‌های ساختمانی زمین را منعکس نماید و برای مقایسه داده‌های سطحی لرزه‌ای به کار رود.

VSP-NIDC

این یک نرم‌افزار برای شرکت ملی‌حفاری نوشته شده است که با استفاده از اطلاعات نمودار‌ها مدل‌سازی ساختمان‌های زمین را انجام می‌دهد. دارای ۳۰ زیر برنامه می‌باشد که یکی براساس میدان پرتو و دیگری براساس میدان امواج کار می‌کند. که هر کدام کاربردهای خاصی دارد. میدان پرتو (PVSP) برای مقایسهای بزرگ به عنوان مثال اطراف مخزن یا Zero offset و زیر برنامة FDVSP مقیاسهای کوچک یعنی پیرامون چاه یا nonzero offset مورد استفاده قرار می‌گیرد.

Electro -Micro Imaging Packege یا EMID

این نرم‌افزار برای تحلیل نمودارهای تصویری در فرمت las و یا فرمت Delis داده‌های تصویری را به عنوان ورودی می‌گیرد و مورد پردازش و تحلیل قرار می‌دهد. این نرم‌افزار در اصل برای شرکت ملی‌حفاری نوشته شده و اصلاحات نگاره‌های تصویری را با دقت بالا انجام می‌دهد و نگاره‌های برای تغییر بهینه آماده می‌سازد.

A Roch Image Pack

این نرم‌افزار نیز برای شرکت ملی ‌حفاری نوشته شده است و داده‌های تصویری صوتی را با فرمت‌های استاندارد صنعتی می‌گیرد و مورد پردازش و تحلیل قرار می‌دهد. از سیستم های کار آمدی برای بهینه‌سازی تصویر در این نرم‌افزار استفاده می‌شود. در واقع این نرم‌افزار داده‌های تصویری گرفته شده از چاه‌ را پس از اصلاحات و پردازش و بهینه‌سازی تصویر برای تعبیر و تفسیر آماده می‌کند. قابل ذکر است که داده‌های تصویری برای تعیین لایه‌بندی طبقات و شکافهای اعمال شده توسط مته حفاری و مناطق شسته شده دیواره چاه و شکافهای اولیه دیواره چاه و فرم لایه‌های جداه دیواره چاه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

Rock etatic yimulator Packayu

این نرم‌افزار برای شبیه‌سازی کلیه نگاره‌های مورد استفاده قرار می‌گیرد. با استفاده از نمودارهای متداول که از چاه گرفته می‌شود نرم‌افزار فوق اینگونه داده‌ها را به عنوان ورودی می‌پذیرد در نگاره‌های کشتان را برای همان چاه محاسبه می‌کند و به استناد الگوریتم انتخاب شده این نگاره‌ها را شبیه سازی می‌کند.

Rock DLT

نرم‌افزاری است که برای نگاره‌های بهره‌بردار مورد استفاده قرار می‌گیرد این نرم‌افزار قادر است کدهای مذکور را با فرمت استاندارد بخواند و اصلاحات محیطی را روی آنها انجام داده و پس از پردازش و آماده‌سازی لاگهای تصحیح شده را همبسته نماید. این نرم‌افزار برای شرکت ملی‌حفاری نوشته شده است.

 مطالعات آزمايشگاهي نشان داده است كه بعضي ميكروارگانيسم ها  مواد شيميايي توليد مي كنند كه تحرك نفت خام درون مخزن را افزايش مي دهد اين مواد شامل سورفاكتانت ها،اسيد ها و حلال ها(مانند الكل ها ) ودي اكسيد كربن است . از جمله اين ميكرو ارگانيسم ها باكتري هاي كاهش دهنده سولفات هستند كه با شش مكانيسم تشخيص داده شده زير نفت را از سنگ مخزن جدا ميكنند:

 

1-   توليد اسيد كه سنگهاي كربناتي و ديگر كاني ها را حل ميكند.

2-   انحلال كاني هاي سولفاتي

3-   توليد گازهاي كه فشار مخزن را بالا مي برد و نفت را از خلل و فرج بيرون ميراند

4-   گسترش بيوفيلم روي سطوع جامد جابجا كننده نفت

5-   توليد بيوسورفاكتانت ها

6-   با تغيير نوع نفت يا انحلال گاز ويسكوزيته نفت را كاهش مي دهد

 

رشد ميكروب ها و توليد پليمر باعث كاهش جريان سيال در ناحيه هايي كه تروايي بالا دارند مي گردد و در نتيجه برداشت بهبود مي يابد. در اين پروژه ها بايد با تزريق مواد غذايي شرايط مساعد را براي متابليسم ميكروب ها تامين شود.

 

قسمت عمده تكميل يك چاه مشبك كردن لايه توليدي آن مي باشد. اين عمل كلاً بدان معني است كه ارتباط بين لايه توليد كننده و داخل چاه را برقرار مي نمايند و در حقيقت با سوراخ كردن جداره پوششي چاه عمل صورت مي پذيرد  .  انجام اين امر پس از مطالعه كامل سنگ مخزن و مشخص كردن محل لايه توليدي صورت مي گيرد و در انجام آن بايستي دقت زياد به كار برد بخصوص از نظر عمق زيرا كه در صورت اشتباه و يا نقص در عمل مشكلات عديده اي بروز خواهد كرد .

امروزه به دو صورت جداره پوششي را مشبك مي نمايند. يكي توسط گلوله هاي بخصوصي كه با روش مخصوصي به طرف ديواره فلزي چاه در عمق مورد نظر پرتاب مي گردد و ديگري بوسيله شهاب فلزي كه بوسيله باروت بوجود مي آيد .  در حقيقت مي توان گفت طرز عمل هر دو تقريباً مشابه است و فقط نوع گلوله ها متفاوت مي باشد (بديهي است زماني كه لايه توليدي بودن پوشش فلزي تكميل مي گردد (open  hole)  ديگر عمل مشبك كردن لازم نيست .)

ادامه مطلب

مقدمه
Nuclear Magnetic Resonance يا NMR به عنوان روشي جديد در مهندسي نفت از اوايل دهه 90 ميلادي مورد استفاده قرار گرفت و به سرعت به عنوان روشي مفيد در صنعت نفت شناخته شد بطوري كه از سال 95 در اكثر مخازن ماسه سنگي و بعد از سال 2000 به تدريج در مخازن كربناتي، از آن استفاده مي شود. امروزه بسياري از شركت هاي نفتي از اين روش براي درك بيشتر از مخزن استفاده مي كنند]1[.گسترش استفاده از اين روش چاه پيمايي در مخازن كربناته، به علت ابهامات نمودار گيري در سازند هاي كربناته نسبت به سازند هاي ماسه سنگي با تاخير همراه بوده است. يكي از دلايل آن پيچيدگي بيشتر مخازن كربناته از لحاظ نوع فضاهاي خالي است كه خواص پتروفيزيكي متفاوت دارند. تاثير متقابل اين فضاهاي خالي بر تخلخل موثر و نفوذپذيري از عوامل مهم پيچيدگي اين دسته از مخازن است]2[.
 


ادامه مطلب

1- مقدمه
حفاري در مناطق شيلي و  مارلي همواره به عنوان يكي از مشكلات عمده در بحث توسعه صنعت حفاري مطرح بوده و گذار از اين مشكل با روشها و تكنولوژي خاص در طول سالهاي متمادي مورد چالش و تحقيقات جدي قرار داشته است. آنچه كه حساسيت و ضعف سازندهاي شيلي را در خلق اين مشكلات مطرح مي كند، موضوع هيدراسيون و تورم شيل بويژه در تماس با محيط هاي آبي است. با شروع تورم شيل ، گرفتگي لوله حفاري و ريزش سازند و عدم راندمان در حفاري ايجاد مي شود. شايد در گذشته بسياري از حفاران عامل تجربه و تكنيكهاي سنتي 
را در كاهش مشكلات حفاري بكار بسته و تا حدودي موفقيتهاي نسبي در اين امر بدست آورده باشند. لكن امروزه توجه به كارشناسي دقيق پيرامون علم شيمي و فرمولاسيون گلهاي حفاري نسبت به رونق تكنولوژي و تجهيزات خاص نه تنها ضعف حفاري را در كليه موضوعات حفاري بلكه در رفع مشكلات عديده پيرامون كنترل شيل  و پايدار سازي آن ارحج مي سازد. به همين جهت بكارگيري گلهاي روغني در اين نواحي ،به عنوان موثرترين راه براي كنترل شيل در گذشته محسوب مي شد. اما با ايجاد مشكلات زيست محيطي و لزوم رعايت قوانين بين المللي در اين زمينه، تجربه راههاي جديد بويژه استفاده از گلهاي پايه آبي راه نويني در حفاري مناطق شيلي رقم زده است. دستيابي به دانش بكارگيري فرمولاسيون مناسب و استفاده از مواد پليمري در بستر آبي به عنوان گلهاي حفاري پايه آبي در سالهاي اخير مورد توجه و تحقيقات وسيعي بوده است[1-2] در اين مقاله با توجه به سوابق موجود در زمينه فرمولاسيون گلها، به بررسي پليمرهايي كه مي توانند در اين فرمولاسيون مورد استفاده قرار گرفته و بهره وري آنها مورد ارزيابي واقع شوند، پرداخته شده است. و هدف اصلي، اصلاح شيميايي پليمرهاي در دسترس و توليد داخلي از جمله نشاسته و رفع نقيصه ها و توسعه كاربرد آنها به عنوان پايدار كننده شيل از طريق عاملدار كردن با گروههاي شيميايي فعال مي باشد. نمونه هاي شيل از پابده آب نيك در منطقه لالي ،پابده تنگ تكاب در منطقه بهبهان و آسماري در منطقه اهواز انتخاب گرديده اند. 


ادامه مطلب

مقدمه
مشبک کاري در صنعت نفت و گاز عبارتست از ايجاد تونلي در ديواره چاه براي جريان يافتن سيال مخزن از ميان لوله جداري سيمان شده به درون چاه. مشبک کاري از مهمترين و حساسترين بخش هاي تکميل چاه مي باشد. مشبک کاري ناقص و نامناسب علاوه بر آسيب به سازند، هزينه هاي مشبک کاري مجدد و يا اسيد کاري را به دنبال خواهد داشت.
در روش هاي معمول مشبک کاري نظيرJet Perforation وBallistic Perforation علاوه بر مشکلات ايمني، کنترل اندازه و عمق سوراخ ايجاد شده نيز دشوار بوده و باعث آسيب سازند مي شود.
تحقيقات انجام گرفته براي يافتن روش هاي جايگزين مشبک کاري نشان داده است که ليزر به خوبي توانايي برش و مشبک کاري سنگ ها را دارد. ضمن آنکه به دليل انتقال حرارت فراوان براي سوراخ کردن سنگ، تراوايي و تخلخل سنگ نيز افزايش پيدا مي کند.
هر دو نوع سنگ مورد آزمايش يعني Lime Stone وSand Stone را مي توان به گونه اي با ليزر مشبک کاري نمود. در مشبک کاري  با ليزر اشعه ليزر با نمونه سنگ برخورد کرده و انرژي ليزر به سنگ انتقال مي يابد. اين انرژي باعث افزايش دما در نمونه سنگ مي شود تا آنجا که خاصيت سيمان شدگي بين ذرات ذوب و يا بخار شده و مي شکند. ميزان تأثير و بازدهي استفاده از ليزر به خواص فيزيکي و گرمايي سنگ بستگي دارد.


ادامه مطلب

مقدمه:
در حال حاضر مصارف گازوئيل در عمليات حفاري و انگيزش چاههاي نفت و گاز شامل استفاده در انواع گلهاي روغني (OIL BASE MUD)، گلهاي امولسيوني (OIL EMULSION) سيالات تكميلي (COMPLETION FLUID) و سيالات انگيزش چاهها كاربرد دارد.
الف)   گلهاي روغني OIL BASE MUD
گازوئيل فاز اصلي و پيوسته گل روغني محسوب مي شود كه  غالباً بيش از 70 درصد حجم گل روغني را شامل مي شود گل روغني به دليل مزاياي متعدد عملاً (عليرغم محدوديتهاي زيست محيطي) در حفاري هاي لايه هاي شيلي كاربرد وسيعي يافته است از جمله اين مزايا:
1-    خصوصيات رئولوژي مطلوب در حفاري چاههاي عميق و دماهايي بالا تا 500 درجه فارنهايت
2-    حفاظت از لايه هاي توليدي (نفت وگاز)
3-    بازدارنده از جذب آب توسط لايه هاي شيلي و افزايش پايداري حفره
4-    مؤثر در مقابل انواع عوامل خورنده
5-    مناسب بودن براي مغزه گيري
عمده معايب گل روغني:
1-    هزينه بالاي گل روغني
2-    محدوديتهاي زيست محيطي كاربرد گل روغني
3-    هزينه هاي بالاي درمانهاي روزانه گل و كنترل هرزروي
4-    مشكل بودن تشخيص جريان گاز به دليل حلاليت بالاي گاز در گازوئيل



ادامه مطلب

1- مقدمه
تاپ درايو در سال 1982 پا به عرصه حضور در صنعت حفاري گذاشت ولي در ايران با يک وقفه طولاني در چند سال اخير با شتاب رواج يافت و از متوسط جهاني نيز بالاتر رفت.با توجه به سياست شرکت نفت که: "با توجه به مزاياي تکنيکي و سهولت و سرعت عملکرد تاپ درايو٬ پيش بيني مي شود در آينده نه چندان دور تمامي دکل هاي حفاري به اين سيستم مجهز گردند"[1]، ضرورت يک تحقيق درباره عملکرد اين سيستم با توجه به هزينه کلان خريد آن محسوس مي باشد.
زمان يک چاه را مي توان به دو صورت کاهش داد: 1) از طريق کاهش زمان حفاري 2) از طريق کاهش زمان هاي غير مفيد (NPT). مورد اول از طريق بهينه سازي حفاري و تعيين نرخ حفاري(ROP)  بهينه ميسر است. مورد دوم شامل طيف گسترده اي از عوامل مانند هرزروي گل، ابزار يابي و يا زمان اتصال و پيمايش لوله مي شود. تاپ درايو يک تلاش در جهت کاهش بعضي از زمان هاي غير توليدي و همچنين بعضي جنبه هاي غير قابل اندازه گيري مانند ايمني کارکنان و گير کردن لوله ها مي باشد. در اين مقاله عملکرد چاه شماره 328  که با سيستم کلي و چاه شماره 336 که با سيستم تاپ درايو حفاري گرديده اند، مقايسه مي گردد.


ادامه مطلب

||دو جنبه مهم در سنگهای رسوبی ، تخلخل و نفوذپذیری آنهاست. تخلخل عبارت از اندازه‌گیری فضای خالی است و دو نوع تعریف شده است. تخلخل مطلق به کل فضای خالی اطلاق می‌شود، اما چون برخی از اینها در داخل دانه‌هاست، لذا تخلخل مفید از اهمیت بیشتاری برخوردار است. تخلخل مفید است که همراه با نفوذپذیری تعیین کننده خواص مخزنی یک سنگ می‌باشد.

تخلخل یک مشخصه اساسی در یک رسوب یا سنگ است در حالیکه نفوذپذیری به تخلخل مفید ، شکل و اندازه حفرات و ارتباط حفره‌ها و خواص خود سیال یعنی نیروی کاپیلاریته ، ویسکوزیته و گرادیان فشاری بستگی دارد. بر اساس قانون دارسی ، نفوذپذیری به میزان عبور سیال از واحد سطح مقطع سنگ بستگی دارد.

انواع تخلخل

تخلخل اولیه

تخلخل اولیه در زمانی که رسوب بر جای گذاشته است تشکیل می‌شود و شامل تخلخل بین دانه‌ای و تخلخل درون دانه‌ای می‌باشد.

تخلخل ثانویه

تخلخل ثانویه در طی دیاژنز در اثر انحلال و دولومیتی شدن و از طریق حرکات تکتونیکی که تولید شکستگی در سنگ می‌کند، تشکیل می‌شود.

تخلخل اولیه در ماسه سنگها

تخلخل اولیه در ماسه سنگها اصولا به فرم تخلخل بین دانه‌ای است و به مچوریتی بافت رسوب وابسته است که عمدتا به توسط فرآیندها و محیط‌های رسوبگذاری و تا حد کمتری توسط مچوریتی ترکیبی کنترل می‌شود. بطور کلی با افزایش اندازه دانه ، جور شدگی رسوب بهتر بوده و اگر آرایش غیر متراکم‌تر باشد، دانه‌ها بهتر گرد شده باشند و مقدار رس کاهش یابد، تخلخل افزایش می‌یابد. ماسه‌های ساحلی و تپه‌های ماسه‌ای تمیز با آرایش غیر متراکم و جورشدگی خوب می‌توانند تخلخلی بیش از 50 درصد داشته باشند که از نفوذپذیری بالایی نیز برخوردار خواهند بود.

برخلاف اغلب ماسه سنگها ، رسوبات ریزتر نظیر سلیستون و گل سفید دارای تخلخل مفید بالایی می‌باشند ولیکن نفوذپذیری آنها معمولا کم است، چون نیروی کاپیلاریته از عبور راحت سیالات در داخل دهانه حفرات کوچک ممانعت می‌کند. پس از رسوبگذاری بیشتر ماسه سنگها یک کاهش تدریجی در میزان تخلخل و نفوذپذیری با افزایش عمق را نشان می‌دهند. با وجود این ، در حال حاضر ترکیب ماسه ، فاکتور مهمی در تکامل تخلخل است.

فرآیندهای موثر در کاهش تخلخل

فشردگی و سیمانی شدن دو فرآیند اصلی دیاژنتیکی در کاهش تخلخل هستند. فشردگی از چند متری زیر سطح رسوب به وقوع می‌پیوندد و به آرایش نزدیکتر دانه‌ها و عاقبت و در عاقبت در اعماق صدها تا هزاران متری به انحلال فشاری و نفوذ در هم دانه‌ها می‌شود. دانه‌های لیتیک مخصوصا به توسط روباره ، مستعد تغییر شکل و خوردگی هستند، با این وجود سیمانی شدن فرآیند اصلی در کاهش تخلخل در ماسه سنگهاست. سیلیس ، کلسیتورس همگی می‌توانند به عنوان سیمان ته‌نشین شوند، حفرات را پوشانده و پر کنند و هم تخلخل و هم نفوذپذیری را کاهش دهند.

بیشتر ذخایر نفتی غیر کربناته در ماسه سنگهایی که فقط تا حدودی سیمانی شده‌اند وجود دارد. بنابراین بیشتر تخلخل رسوبگذاری آنها باقی مانده است. ماسه سنگهایی که از نظر ترکیبی کمتر مچور هستند، بر اثر جانشینی رس و زئولیت در دانه‌های ناپایدار ، کاهش بیشتری از تخلخل را نشان می‌دهند. تشکیل این کانیها اغلب در ارتباط با واکنش‌های هیدراسیون شیشه و فلدسپات است که بر اثر آن کانیهای جدید حجم بشتری را نسبت به دانه‌های اصلی اشغال کرده و بنابراین حفرات بیشتری را نیز پر می‌کنند.

تخلخل ثانویه در ماسه سنگها

تخلخل ثانویه را می‌توان به توسط ویژگیهای زیر تشخیص داد که عبارتند از:

• انحلال بخشی از دانه‌ها
• رس‌های حاشیه‌ای حل نشده اطراف دانه‌های قبلی
• حفرات بزرگ ، یعنی حفرات بزرگتر از نظر اندازه و شکل دانه‌ها
  
  

دانه‌هایی که معمولا انحلال حاصل می‌کنند شامل فلدسپاتها ، کانیهای مافیکی ، دانه‌های با منشا مکانیکی و کربناته بوده و سیمانها شامل کربناتها ، زئولیت ، رس و همچنین ممکن است سولفات باشد.

تخلخل در ماسه‌های حاوی نفت

تخلخل لازم برای ذخایر نفتی خوب 20 تا 30 درصد است. ماسه سنگهای حاوی گاز پرمین روتلیجند در جنوب دریای شمال از جمله سنگهای مخزنی است که تخلخل بین دانه‌های اولیه در آنها باقی مانده است، هر چند سیمانهای رسی در بیشتر افق‌ها تخلخل را کاهش داده است. ماسه‌های حاوی نفت برنت ژوراسیک در شمال دریای شمال دارای تخلخل‌هایی هستند که مقدار زیادی توسط محیط رسوبگذاری کنترل شده ، ولیکن تخلخل ثانویه نیز حائز اهمیت است.

همچنین تخلخل در سازند اوشیاک پرمین در خلیج پرداهو در شیب شمالی آلاسکا به مقدار خیلی زیادی به رخساره وابسته است، ولیکن مجددا در اثر انحلال سیمانهای کربناته اولیه در مرحله دفن ، تخلخل ثانویه گسترش یافته است. مخازن ماسه سنگی کرتاسه فوقانی در اینتریور غربی آمریکا همچنین از نظر تشکیل تخلخل در اعماق حائز اهمیت است. در بسیاری از مطالعات انجام شده ، در ماسه سنگهای ترشیاری حاوی نفت در ساحل خلیج مکزیک نشان داده است که کاهش کلی تخلخل با افزایش عمق به مقدار زیادی توسط ترکیب اولیه رسوب کنترل شده است، ولیکن انحلال سیمان در عمق 2 تا 3 کیلومتری تخلخل را افزایش داده و بنابراین در بسیاری از افق‌ها پتانسیل مخزنی ایجاد شده است

1- مقدمه
معمولاً در همة مراحل مختلف حفاري ، تكميل چاه و توليد آزمايشاتي بر روي چاههاي نفت و گاز انجام مي گيرد . هدف هاي هر تست معمولاً از يك تشخيص ساده سيال توليدي تا تخمين ميزان توليد چاه و تعيين مشخصه هاي پيچيده مخزن متغير است . بيشتر تست هاي انجام شده روي چاه هاي نفت و گاز معمولأ تست های توليد يا تست هاي مخزن است .]1[
اهداف انجام تست هاي توليد بدين شرح است :
•    مشخص كردن سيالات توليدي و تعيين درصد حجمي توليد آن
•    اندازه گيري فشار و دماي مخزن
•    به دست آوردن نمونه مناسب براي انجام آناليز PVT
•    تعيين ميزان انتقال توليد
•     تعيين بازده توليد
•    تعيين ميزان آسيب چاه
•     تعيين زمان عمليات اسيدكاري وبازسازي چاه
تست هاي مخزن براي اهداف زير به كار مي روند :
•    تعيين پارامترهاي مخزن
•    مشخص كردن ناهمگوني هاي مخزن
•     تعيين هندسه و اندازه مخزن
•     تعيين ارتباط هيدروليكي بين چاه ها
جداي از هدف تست، اطلاعات چاه آزمايي براي به دست آوردن توان مخزن و تخمين ميزان توليد امري اجتناب ناپذير است. بدين منظور تكنولوژي چاه آزمايي به منظور بهينه سازي توليد و پيشبرد اهداف توليد به سرعت در حال پيشرفت است.

جمع آوري اطلاعات از نقاط مختلف مخزن، انجام آناليزهاي چاه آزمايي به كمك نرم افزارهاي مربوطه و قرار دادن سنسورهاي ته چاهي به منظور كنترل بهتر فضاي ته چاه همه به منظور انجام هر چه بهتر آناليز چاه آزمايي در حال افزايش است

نويسنده مقاله : محمد علي جاري نجف آبادي

ادامه مطلب

مقدمه :
اسيدزني ماتريسي ، عبارت است از تزريق اسيد به درون حفره ها و کانال هاي طبيعي سازند ، با فشاري کمتر از فشار ترک خوردن آن . در اسيدزني ماتريسي ، هدف اصلي بهبود و افزايش ميزان تخلخل ، تراوايي و دبي سيالات توليدي از چاه مي باشد. [ 4 ]در اين عمليات ، سطح تماس بين سيال و سازند زياد بوده ، و فشار اصطکاکي ، با بالا رفتن سرعت پمپاژ اسيد ، افزايش مي يابد . [ 5 ] از آنجا که اسيدکاري ماتريسي با سرعت هاي پايين صورت مي گيرد ، معمولاً اين فرآيند، بيشتر جهت از بين بردن آسيب هاي کم عمق و محدود به کار مي رود. [ 14] دانشمندان مختلفي در اين زمينه مطالعه و بررسي نموده اند ، و نتايج مطلوبي را نيز گزارش کرده اند. [15] نتايج حاصل از مطالعات دانشمندان مختلف ، حاکي از اين است که اسيدکاري ماتريسي هم در مخازن کربناته و هم در مخازن ماسه سنگي استفاده شده است . [8 و 7و 6 و5] در مخازن ماسه سنگي ، اسيدکاري در صورتي موفقيت آميز است که اسيد بتواند آسيب هاي سازند و موانع عبور جريان در آنرا از بين برده و آنها را به خارج از سازند منتقل نمايد . در مخازن کربناته ، اسيد تزريق شده به داخل سازند نفوذ کرده و با ايجاد مسيرها و کانال هايي در آن ، عبور سيالات هيدروکربوري مخزن را از داخل سازند تسهيل مي کند.[10و 9 ]
مهمترين اسيدهايي که جهت فرآيند اسيدکاري ماتريسي ( بمقدمه :
اسيدزني ماتريسي ، عبارت است از تزريق اسيد به درون حفره ها و کانال هاي طبيعي سازند ، با فشاري کمتر از فشار ترک خوردن آن . در اسيدزني ماتريسي ، هدف اصلي بهبود و افزايش ميزان تخلخل ، تراوايي و دبي سيالات توليدي از چاه مي باشد. [ 4 ]در اين عمليات ، سطح تماس بين سيال و سازند زياد بوده ، و فشار اصطکاکي ، با بالا رفتن سرعت پمپاژ اسيد ، افزايش مي يابد . [ 5 ] از آنجا که اسيدکاري ماتريسي با سرعت هاي پايين صورت مي گيرد ، معمولاً اين فرآيند، بيشتر جهت از بين بردن آسيب هاي کم عمق و محدود به کار مي رود. [ 14] دانشمندان مختلفي در اين زمينه مطالعه و بررسي نموده اند ، و نتايج مطلوبي را نيز گزارش کرده اند. [15] نتايج حاصل از مطالعات دانشمندان مختلف ، حاکي از اين است که اسيدکاري ماتريسي هم در مخازن کربناته و هم در مخازن ماسه سنگي استفاده شده است . [8 و 7و 6 و5] در مخازن ماسه سنگي ، اسيدکاري در صورتي موفقيت آميز است که اسيد بتواند آسيب هاي سازند و موانع عبور جريان در آنرا از بين برده و آنها را به خارز سازند منتقل نمايد . در مخازن کربناته ، اسيد تزريق شده به داخل سازند نفوذ کرده و با ايجاد مسيرها و کانال هايي در آن ، عبور سيالات هيدروکربوري مخزن را از داخل سازند تسهيل مي کند.[10و 9 ]
مهمترين اسيدهايي که جهت فرآيند اسيدکاري ماتريسي ( بسته به شرايط مختلف سازند) استفاده مي شوند ، عبارتند از: اسيدکلريدريک ، اسيدفلوريدريک و تعدادي از اسيدهاي آلي از جمله اسيد استيک ، اسيد فورميک ، اسيد انيدريد استيک ، اسيد سيتريک و ... .
غالباً ، از اسيدهاي آلي به علت اينکه در دماهاي بالا خورندگي کمتري نسبت به اسيدهاي معدني دارند ، در سازندهاي با دماهاي بالا جهت انگيزش و تحريک چاه استفاده مي شود . [12 و 11] همچنين ، از اسيدهاي آلي مي توان به عنوان کنترل کننده آهن ، در ساير سيستم- هاي اسيدي استفاده نمود . [13و 12و 11]

سته به شرايط مختلف سازند) استفاده مي شوند ، عبارتند از: اسيدکلريدريک ، اسيدفلوريدريک و تعدادي از اسيدهاي آلي از جمله اسيد استيک ، اسيد فورميک ، اسيد انيدريد استيک ، اسيد سيتريک و ... .
غالباً ، از اسيدهاي آلي به علت اينکه در دماهاي بالا خورندگي کمتري نسبت به اسيدهاي معدني دارند ، در سازندهاي با دماهاي بالا جهت انگيزش و تحريک چاه استفاده مي شود . [12 و 11] همچنين ، از اسيدهاي آلي مي توان به عنوان کنترل کننده آهن ، در ساير سيستم- هاي اسيدي استفاده نمود . [13و 12و 11]



ادامه مطلب

ذخاير عظيم مخازن نفت‌سنگين در كشورمان، ضرورت استحصال آن و مشكلات توليد نفت‌هاي سنگين، توجه ويژه به روش‌هاي مناسب براي توليد نفت‌هاي سنگين را ضروري مي‌سازد. استفاده از روش (Microbial Enhanced Oil Recovery) MEOR  در مخازن نفت‌هاي سنگين يكي از روش‌هاي نوين براي افزايش توليد اين گونه مخازن است. فرآيند‌هاي MEOR به كليه فرآيند‌هايي اطلاق مي‌شود كه در آن‌ها با استفاده از توانايي‌هاي ميكروارگانيسم‌هاي بومي موجود در مخازن و تحريك آن‌ها از طريق تزريق مواد مغذي براي افزايش فعاليت‌هاي ميكروبي و يا با استفاده از ميكروارگانيسم‌هاي خاص تزريق شده كه قادر به تحمل شرايط ويژه مخازن باشند همراه با مواد مغذي موردنياز به داخل مخزن به صورت مستقيم و يا غيرمستقيم از طريق توليد و استفاده از محصولات بيولوژيكي ويژه بازدهي مخزن در توليد محصولات نفتي افزايش مي‌يابد. امكان‌سنجي بكارگيري اين روش در مخازن نفت سنگين كشورمان موضوع اين مقاله است.

ادامه مطلب

 مقدمه

اﺧﻴﺮاً ،روش ﺟﺪﻳﺪي ﺑﺮاي ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻘﻄﻪﺷﺮوع ﺗﺠﻤﻊ ﺗﻮده ﻫﺎي آﺳﻔﺎﻟﺘﻴﻦ ﻣﻄـﺮح ﺷـﺪه اﺳـﺖ .‫اﻳﻦ روش ﺟﺪﻳﺪ ﺑﺮ اﺳﺎس اﻧﺪازه ﮔﻴﺮي وﻳﺴﻜﻮزﻳﺘﻪ ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺗﻴﺘﺮ ﺷﺪه ﺑﺎ ﻳﻚ ﺳﻴﺎل ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه‫اﺳﺘﻮار ﺷﺪه اﺳﺖ . اﻳﻦ ﺳﻴﺎل ﺗﻪ ﻧﺸﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ‪ n-heptaneو ‪ n-pentaneﺑﺎﺷﺪ . ﻧﻘﻄـﻪ ‫ﺷﺮوع ﺗﺠﻤﻊ آﺳﻔﺎﻟﺘﻴﻦ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ اﺟﺘﻤﺎع ذرات آﺳﻔﺎﻟﺘﻴﻦ رخ ﻣﻲ دﻫﺪ ، ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﺮﻳﻊ وﻳﺴـﻜﻮزﻳﺘﻪ ‫ﻧﺴﺒﻲ ﻳﻚ ﺳﻮﺳﭙﺎﻧﺴﻴﻮن ، آﺷﻜﺎر ﻣﻲ ﮔﺮدد . ﻧﻜﺘﻪ ﻛﻠﻴﺪي در اﻳﻦ ﭘﻴﺸﺎﻣﺪ اﻳﻨﺴـﺖ ﻛـﻪ اﺛـﺮ ﻃﺒﻴﻌـﻲ ‫ﺗﺠﻤﻊ آﺳﻔﺎﻟﺘﻴﻦ ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﻚ ﻫﻴﺮوﻛﺮﺑﻦ ﻧﺮﻣﺎل ﭘﺎراﻓﻴﻦ در ﻧﻔﺖ ﺧﺎم ﺣﺮﻛﺖ ﭼﺮﺧﺸـﻲ ‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ . اﻳﻦ روش ﭘﻴﺸـﻨﻬﺎد ﺷـﺪه ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ ﻋﻤـﻼً ﻧﻘﻄـﻪ ﺷـﺮوع رﺳـﻮب ﮔـﺬاري ‫آﺳﻔﺎﻟﺘﻴﻨﻬﺎ را در ﺣﻼﻟﻬﺎي آروﻣﺎﺗﻴﻜﻲ ﻣﺸﺨﺺ ﻛﻨﺪ .

در اﻳﻦبخش ، روش ﺟﺪﻳﺪ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه از ﻟﺤﺎظ ﺗﺌﻮرﻳﻜﻲ ﺗﺄﻳﻴﺪﻣﻲشود

ادامه مطلب

 

ﻣﻘﺪﻣﻪ

‫ﺩﺭ ﺑﻴﻦ ﻣﺸﮑﻼﺕ ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﮐﻪﺩﺭ ﺣﻴﻦ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﻔﺖ ﺧﺎﻡ ﻣﻲﺗﻮﺍﻧﺪ ﺭﺥ ﺩﻫﺪ ﺗﺸﮑﻴﻞ ﺭﺳﻮﺑﺎﺕ ﺁﺳـﻔﺎﻟﺘﻴﻨﻲ ﻳﮑـﻲ ﺍﺯ ﺳـﺨﺖﺗـﺮﻳﻦ‫ﻣﻮﺍﺭﺩ ﻗﺎﺑﻞ ﮐﻨﺘﺮﻝ ﺍﺳﺖ. ﺭﺳﻮﺏ ﺁﺳﻔﺎﻟﺘﻴﻦ ﻣﻤﮑﻦ ﺍﺳﺖ ﺧﻠﻞ ﻭ ﻓﺮﺝﺳﻨﮓﻫﺎﻱ ﻣﺨﺎﺯﻥ ﺭﺍ ﭘﺮ ﮐﻨﺪ ﻭ ﻟﻮﻟﻪﻫﺎﻱ ﺣﻠﻘـﻪﻱ ﭼـﺎﻩ ﻭ ﺩﻳﮕـﺮ  ‫ﺗﺠﻬﻴﺰﺍﺕ ﺭﺍ ﻣﺴﺪﻭﺩ ﻧﻤﺎﻳﺪ. ﺗﺨﺮﻳﺐ ﻣﺨﺎﺯﻥ ﺍﻓﺖ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻭ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺗﺠﻬﻴﺰﺍﺕ ﺑﺮﺧﻲ ﺍﺯ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺭﺳﻮﺏ ﺁﺳﻔﺎﻟﺘﻴﻦ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ.

‫ﺭﻭﺵﻫﺎﻱ ﻣﺘﻌﺪﺩﻱ ﺟﻬﺖ ﻓﺎﺋﻖﺁﻣﺪﻥ ﺑﺮ ﻣﺸﮑﻞ ﺭﺳﻮﺏ ﺁﺳﻔﺎﻟﺘﻴﻦ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻣﻲﺷـﻮﺩ. ﺩﺭ ﺑـﻴﻦ ﺍﻳـﻦ ﺭﻭﺵﻫـﺎ ﺗﺰﺭﻳـﻖ ﺗﺮﮐﻴﺒـﺎﺗﻲﮐـﻪ  ‫ﺑﺘﻮﺍﻧﻨﺪ ﺍﺯ ﭘﺪﻳﺪﻩ ﺭﺳﻮﺏ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮﻱﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ﺍﺧﻴﺮﺍ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﻣﺘﺪﺍﻭﻝ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ.

‫ﺍﮔﺮﭼﻪ ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﮔﺬﺍﺭﻱﺍﻳﻦ ﺗﺮﮐﻴﺒﺎﺕ ﺑﻪ ﺩﺭﺳﺘﻲ ﺭﻭﺷﻦ ﻧﻴﺴﺖ ﻭﻟﻲ ﺑﺎﻭﺭ ﮐﻠﻲ ﺑﺮ ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﻳـﻦ ﻣـﻮﺍﺩ ﺷـﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺑـﻪ‫ﺭﻭﺵ ﻣﺸﺎﺑﻪﻱ ﺑﺎ ﺭﺯﻳﻦﻫﺎ ﺁﺳﻔﺎﻟﺘﻴﻦ ﺭﺍ ﺗﻌﻠﻴﻖ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ ﻭ ﺁﻧﻬﺎ ﺭﺍﺩﺭ ﻣﺤﻠﻮﻝ ﭘﺎﻳﺪﺍﺭ ﻣﻲﮐﻨﺪ. ﺁﻣﻔﻴﻔﻴﻞﻫﺎﻱ ﻣﺘﻌﺪﺩﻱ ﺩﺭ ﭘﺎﻳـﺪﺍﺭ ﻧﻤـﻮﺩﻥ‫ﺁﺳﻔﺎﻟﺘﻴﻦ ﻣﻮﺭﺩ ﺑﺮﺭﺳﻲ ﻗﺮﺍﺭ ﮔﺮﻓﺘﻪﺍﻧﺪ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺑﻴﻦ ﻣﺸﺘﻘﺎﺕ ﺁﻟﮑﻴﻞﺑﻨﺰﻧﻲ ﺁﻣﻔﻴﻔﻴﻞﻫﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻮﺭﺩ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮﺍﺭ ﮔﺮﻓﺘـﻪﺍﻧـﺪ. ﭼﺎﻧـﮓ ﻭ‫ﻓﻮﮔﻠﺮ ﻣﺸﺘﻘﺎﺕ ﺁﻟﮑﻴﻞ ﺑﻨﺰﻧﻲ ﺁﻣﻔﻴﻔﻴﻞﻫﺎ ﺭﺍ ﺟﻬﺖ ﺑﺮﺭﺳﻲ ﺑﺮﻫﻢ ﮐﻨﺶﻫﺎﻱﺁﺳﻔﺎﻟﺘﻴﻦ- ﺁﻣﻔﻴﻔﻴﻞ ﻣـﻮﺭﺩ ﺍﺳـﺘﻔﺎﺩﻩ ﻗـﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩﻧـﺪ ﻭ‫ﺍﺭﺗﺒﺎﻃﻲ ﺑﻴﻦ ﺗﺄﺛﻴﺮﮔﺬﺍﺭﻱ ﺍﻳﻦ ﺗﺮﮐﻴﺒﺎﺕ ﺩﺭ ﭘﺎﻳﺪﺍﺭ ﻧﻤﻮﺩﻥ ﺁﺳﻔﺎﻟﺘﻴﻦﺩﺭ ﺣﻼﻝﻫﺎﻱ ﺁﻟﮑﺎﻧﻲ ﺑﺮﻗﺮﺍﺭ ﻧﻤﻮﺩﻧﺪ. ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﺍﺩﻧﺪ ﮐﻪ ﺗـﺄﺛﻴﺮ‫ﮔﺬﺍﺭﻱ ﻳﮏ ﺁﻣﻔﻴﻔﻴﻞ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺗﺮﮐﻴﺒﻲ ﭘﺎﻳﺪﺍﺭ ﮐﻨﻨﺪﻩ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎﺍﺳﺘﺤﮑﺎﻡ ﺑﺮﻫﻢ ﮐـﻨﺶﻫـﺎﻱ ﺁﺳـﻔﺎﻟﺘﻴﻦ - ﺁﻣﻔﻴﻔﻴـﻞ ﻭ ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ ﺑـﻪ‫ﻃﻮﻝ ﺩﻡ ﺁﻟﮑﻴﻠﻲ ﺁﻣﻔﻴﻔﻴﻞ ﺩﺍﺭﺩ. ﺑﻠﻨﺪﻱ ﻃﻮﻝ ﺩﻡ ﻋﺎﻣﻠﻲ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻇﺮﻓﻴﺖﺁﻣﻔﻴﻔﻴﻞ ﺭﺍ ﺑﺮﺍﻱ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﻻﻳـﻪ ﭘﺎﻳـﺪﺍﺭ ﮐﻨﻨـﺪﻩ ﺍﻃـﺮﺍﻑ ﺫﺭﺍﺕ

‫ﺁﺳﻔﺎﻟﺘﻴﻦ ﺭﺍ ﻧﺸﺎﻥ ﻣﻲﺩﻫﺪ. ﺍﺧﻴﺮﺍ ﻟﺌﻮﻥ ﻭ ﻫﻤﮑﺎﺭﺍﻧﺶ ﺟﺬﺏ ﺳﻄﺤﻲﺩﺳـﺘﻪﺍﻱ ﺍﺯ ﻣـﺸﺘﻘﺎﺕ ﺁﻟﮑﻴـﻞ ﺑﻨﺰﻧـﻲ ﺁﻣﻔﻴﻔﻴـﻞﻫـﺎ ﺭﺍ ﺑـﺮ ﺫﺭﺍﺕ ‫ﺁﺳﻔﺎﻟﺘﻴﻦ ﻣﻮﺭﺩ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩﻩﺍﻧﺪ ﻭ ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ ﺟﺬﺏ ﺳﻄﺤﻲ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻋﻤﻠﮑﺮﺩﺁﻣﻔﻴﻔﻴﻞﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻨـﻮﺍﻥ ﭘﺎﻳـﺪﺍﺭ ﮐﻨﻨـﺪﻩ ﺍﺭﺗﺒـﺎﻁ ﺩﺍﺩﻩﺍﻧـﺪ.

ادامه مطلب

مقدمه

آسفالتين معمولا از هيدرو كربنهاي چند حلقه اي وپليمري بزرگ داراي بار الكترونيكي منفي وبه صورت كلوئيدي  تشكيل شده كه توسط ملكولهي مالتين احاطه شده است.در اصل ملكولهاي مالتين به صورت حفاظي در اطراف ملكولهاي اسفالين قرار دارند وباعث تعليق آنها در نفت شده كه از رسوب گذاري آنها جلو گيري ميكند. لذا هرگونه عمل فيزيكي و شيميايي كه باعث از بين رفتن حالت تعليق ذرات آسفالتين گردد منجر به مي كندلذا هرگونه عمل فيزيكي و شيمياي كه باعث از رفتن حالت تعليق ذرات آسفالتين گردد منجربه تشكيل ورسوب آنها خواهد كه پيامدهاي بعدي را به دنبال  دارد بعضي از عواملي كه در رسوب ارئه شده است ولي بطور كلي معضل اسفالتين يكي از موارد است كه تاكنون در صنعت نفت به طور جدي حل نشده است و در حال حاضر در بعضي از ميادين (كه اين مشكل بيشتر در ميادين نفت سنگين به جود مي ايد ) چا ههاي توليدي كه مشكل توليد آسفالتين دارند توسط دستگاه لوله مغزي سيار تحت تعمير قرار ميگيرد و توسط حلال رفع مانع و تمييز سازي ميشوند. كه اين خود هزيناي گزافي را به دنبال دارد ولي بعد از مدتي  دوباره جاه و خطوط لوله جرياني توسط رسوبات آسفالتين مسدود ميگردد وباعث كاهش ويا قطع جريان وتوليد ميگردد.

ادامه مطلب

چرا ضریب بازیافت نفت از مخازن ایران در مقایسه با نقاط دیگر جهان پایین‌تر است؟

قبل از ورود به این بحث لازم است مكانیسم‌های جابه‌جایی نفت را به دو روش زیر مورد بررسی قرار دهیم.

الف) «جابه‌جایی نفت به‌طر ف جلو » یا به عبارت بهتر «جابه‌جایی با استفاده از فشار».

ب) جابه‌جایی از طریق «ریزش ثقلی» یا به عبارت بهتر «جابه‌جایی به‌صورت طبیعی[1] كه بر اثر اختلاف وزن مخصوص بین مایع تزریقی و نفت ایجاد می‌شود. این فرآیند در یك سیستم متخلخل مرتفع به‌صورت فیزیكی اندازه ‌گیری شده[2] و به‌لحاظ نظری نیز مشخص شده است كه اختلاف فاحشی بین بازیافت نفت در دو روش فوق الذكر وجود دارد. بازیافت نفت با روش كندتر «ریزش ثقلی» از بازیافت نفت با روش سریع «جابه‌جایی رو به جلو» بیشتر است.

 

اما ....

ادامه مطلب

آسفالتينها تركيبات پيچيده اي هستند . اين تركيبات به دليل اينكه ماهيت تركيبي آنها از يك مخزن به مخزن ديگر تغيير مي كند ، داراي وزن مولكولي معيني نمي باشند . از طرف ديگر مواد آسفالتيني به دليل دارا بودن ساختار حلقوي ، در حلالهاي آروماتيكي و حلقوي مانند تولوئن ، بنزن و غيره به خوبي حل مي شوند . اما در حلالهاي شيميايي نرمال آلكانها مانند نرمال هگزان يا نرمال هپتان حل نمي شوند . پس به منظور خارج كردن مواد آسفالتيني از فاز نفت خام ، آلكان اضافه مي كنيم .

آسفالتينها اغلب به تركيبات NSO معروفند ، زيرا حاوي اتمهاي O ، S و N مي باشند كه بعضي از آنها جانشين كربن حلقه آروماتيكها مي شوند . تركيبات NSO بالاترين وزن مولكولي را دارند و سنگين ترين اجزاي تشكيل دهنده نفتهاي خام مي باشند . عموماً آسفالتينها همراه با نفت خامهاي آروماتيك سنگين يافت مي شوند . شكل زير مثالي از ساختمان يك رزين – آسفالتين را نشان مي دهد .

 

آسفاتينها در اصل داراي هيدروژن و كربن همراه با يك تا سه اتم از نيتروژن ، اكسيژن يا گوگرد در هر مولكول هستند . ساختمان اوليه آنها داراي حلقه هاي هيدروكربني آروماتيكي با سه تا ده و حتي بيشتر براي هر مولكول است . اتمهاي غير هيدروكربني احتمال دارد كه بخشي از حلقه هيدروكربني يا چسبيده به حلقه باشد .
دوگانگي هاي چشمگيري ميان رزين ها و آسفالتين ها ديده مي شود . آسفالتينها در نفت حل نمي شوند بلكه به شكل كلوئيدي پخش مي شوند اما رزين ها به آساني در نفت حل مي شوند . آسفالتينهاي خالص به گونه جامد ، خشك ، پودرهاي سياه و غيره ، فرار هستند اما رزين هاي خالص به شكل مايعات سنگين يا جامدات چسبنده و به فراريت هيدروكربن ها با داشتن يك اندازه مولكولي يافت مي شوند . رزين ها با وزن مولكولي بالا ، قرمز رنگ هستند و رزين هاي سبك تر رنگ بسيار كمي دارند . از اينرو هنگامي كه به كمك تقطير ، نفت به بخشهاي جدا از هم تفكيك مي شود آسفالتينها در سنگين ترين بخش به نام پسمان مي مانند ولي رزين ها بر پايه فراريتشان در بخش هاي گوناگون پخش مي شوند . رنگ اين بخشها تا اندازه بالايي بستگي به بودن رزين ها دارد . رنگ پسمان به نسبت زيادي بستگي به بودن آسفالتينها دارد .

يكي از مهمترين مسائلي كه به هنگام به كارگيري مراحل بازيافت نفت ايجاد مي شود ، مشكل رسوب آسفالتين مي باشد . آسفالتينها در نفت به وسيله رزين ها تحت شرايط مطلوب به صورت معلق نگاه داشته مي شوند . در واقع مي توان پديده تعليق و يا حلاليت ذرات آسفالتين در نفت خام را يك پديده ترموديناميكي تعادلي عنوان نمود و تغيير در هر عاملي كه اين تعادل را بر هم زند مي تواند حالت تعليق را از ميان برده و سبب بروز پديده تجمع ذرات آسفالتين به يكديگر و نهايتاً رسوب آنها شود . استخراج نفت بخصوص شيوه هاي به كار رفته در مراحل دوم و سوم بازيافت نفت اغلب باعث ايجاد برخي تغييرات در رفتار جريان ، خواص تعادلي فازها و خواص سنگ مخزن مي شوند كه اين تغييرات مي توانند تعادل ترموديناميكي را بر هم زنند و سبب تشكيل رسوب آسفالتين در سنگ مخزن شوند .
آسفالتين تركيبي است آروماتيك با چند حلقه بنزني با وزن مولكولي بالا كه در نرمال هپتان ، نامحلول اما در تولوئن محلول مي باشد . پارامترهاي مؤثر در تشكيل رسوب آسفالتين شامل تركيب درصد يا غلظت ، دما ، فشار ، حلال تشكيل دهنده رسوب و مشخصه هاي هيدروديناميكي و پتانسيل جريان و ... مي باشد .

بررسي و مطالعه مقالات مختلف در مورد مسائل مربوط به رسوب آسفالتين در ميادين نفتي بيانگر برخورد عمده با اين مسئله در بخشهاي عمليات بهره برداري از نفت و همينطور در روشهاي ازدياد برداشت از مخازن نفت و غالباً در تزريق هاي امتزاجي است .
 

اين مجموعه به طور اجمالي به بررسي رسوبات آسفالتين در مخازن نفت مي پردازد .

 

در اين قسمت مختصري درباره نمودارهاي الكتريكي كه توسط ابزار سيمي از يك چاه به دست مي آيد صحبت مي شود. اطلاعات زمين شناسي و ارزيابي يك مخزن كه از چاه در حال حفاري به دست مي آيد از چندين طريق است. يكي بدست آمدن خرده هاي سنگ حفاري شده (Cuttings) كه توســط گردش گل حفاري به سطح زمين آورده شده و توسط زمين شنـاسي بررسي مي شود. ديگري گرفتن مغزه (Core) است و راه سوم راندن نمودار هاي الكتريكي گوناگون در داخل چاه است كه با تفسير آنها مي توان اطلاعات دقيقي از لايه هاي حفاري شده در چاه بدست آورد. امروزه از نمودارهاي گوناكوني براي ارزيابي مخازن استفاده ميشود.

نمودار پرتو گاما (Gamma Ray Log) :
در اين نمودار ميزان مواد راديواكتيو موجود در لايه هاي زمين را اندازه گيري ميكند. از اين نمـودار براي هم ترازي طبقات زمين به همراه نمودار صوتي (Sonic) استفاده ميشود.نمــــودار پرتو گاما به همراه كليه نمودارهاي ديگر براي هم ترازي آنها رانده ميشود. از اين نمودار در چاه هاي جداره گذاري شده (Cased hole) نيز استفاده مي شود. بخصوص همراه نمودار CCL (تعيين كننده محل اتصال لوله هاي جداري) براي تعيين فواصل انتخاب شده براي مشبك كاري و يا توپك (Packer) گذاشتن استفاده ميشود.
دستگاه نمودار گير پرتو گاما شامل يك موج ياب (Sonde) است كه تشعشع اشعه گاماي خارج شده از لايه نزديك به دستگاه نمودار كير را اندازه كيري ميكند. واحد اين نمودار API است كه بر روي كاغذ نمودار گيري معمولا بين 0 تا 100 API اندازه كيري ميشود كه هر تقسيم بندي 10 API است.
 

نمودار صوتي (Sonic Log) :
اساس اين نمودار براي اندازه گيري سرعت صوت در لايه هاي زمين است. بدين معني كه زمان لازم براي طي كردن يك فوت در لايه ها به موازات جداره چاه اندازه گيري مي شود.از اين نمودار براي هم ترازي طبقات، تعيين نوع سنگها ((Litology و محاسبه تخلخل استفاده ميشود. نمودار صـــــــوتي معمولا به همراه نمودار اشعه گاما در چاه رانده مي شود و مجموعه اين دو بهترين نمودار براي تعيين جنس سنگ هاي طبقات زمين است. واحد اين نمودار ميكروثانيه بر فوت است. بر روي كاغذ اندازه گيري تغييرات سرعت معمولا بين 40 تا 140 اندازه گيــــري ميشود كه هر تقسيم بندي برابر 10 است.
 

نمودار جرم مخصوص (FED=Formation Density Log) :
از اين نمودار براي اندازه گيري جرم مخصوص الكتروني لايه ها كه برابر تعداد الكترون ها در هر سانتي متر مكعب از سنگ است استفاده مي گردد. اساس ابزار اين نمودار گير يك فرستنده اشعه راديو اكتيو و دو گيرنده اشعه هاي باز يافت است. از اين نمودار براي اندازه گيري تخلخل لايه ها و تعيين سطح گاز ها در طبقات استفاده مي شود .
معمو لا اين نمودار به همراه نمودار نوترون در چاه رانده ميشود. واحد نمودار جرم مخصوص گرم بر سانتي متر مكعب است. وبر روي كاغذ نمودار گيري معمولا بين 2تا 3گرم در سانتي متر مكعب اندازه گيري مي شود كه هر تقسيم بندي معادل 05/0 گرم بر سانتي متر مكعب است .
 

نمودار نوتروني (CNL=Compensated Neutron Log)
اساس كار اين نمودار بر اندازه گيري مقدار يون هيدروژن موجود در خلل و فرج سنگها است . كه سپس از روي اين اندازه گيري درصد تخلخل لايه ها تعيين ميگردد .بنابراين اين نمودار مستقيما درصد تخلخل سنگها را نشان ميدهد. مجموعه نمودار جرم مخصوص و نوترون نمايان گر ميزان صحيح تخلخل سنگها و تعيين گاز در لايه ها است . همچنين با مقايسه منحني اين دو نمودار با منحني ساير منودارها ميتوان جنس سنگها را نيز تعيين نمود.
از نمودار نوتروني در چاه هاي داراي جداره نيز مي توان استفاده نمود. بر روي كاغذ منحني اين نمودار درصد تخلخل بين صفر تا 45 درصد خوانده ميشود . كه هر تقسيم بندي نشان دهنده 3 درصد تخلخل است .

نمودار مقاومت مخصوص جانبي (DLL=Dual Laterolog):
اين نمودار مقاومت مخصوص سنگها را به همراه سيالات موجود در خلل وفرج آنها نشان ميدهد .مقاومت مخصوص يك جسم آن مقدار مقاومتي است كه ان جسم در برابر عبور جريان الكتريسيته از خود نشان ميدهد . اساس كار اين دستگاه نيز فرستادن امواج الكتريسيته به داخل لايه هاي زمين و اندازه گيري مقاومت ان لايه ها در برابر عبور اين جريان است. مخازن زير زميني داراي هيدرو كربن مقاومت بيشتري در مقابل عبور جريان الكتريسيته نسبت به مخازن داراي آب از خود نشان ميدهند. همچنين هر چه درصد اشباع نمكهاي محلول در آب بيشتر باشد مقاومت آان محلول در برابر جريان اكتريسيته كمتر است . به طور كلي مقاومت مخصوص يك لايه باز تابي از نسبت هيدروكربن ها و آب موجود در ان لايه و در نتيجه درصد تخلخل ان لايه است .از اين نمودار در چاه هايي كه داراي گل حفاري پايه آبي (water base mud) هستند استفاده ميشود و براي تعين درصد تخلخل و درصد اشباع آب سازند به كار ميروند . واحد نمودار مقاومت مخصوص ويا به عبارت ساده تر اهم متر است.
 

نمودار درجه حرارت (Temperature Logging):
اساس ابزار اين نمودار از يك حرارت سنج تشكيل شده است . اين حرارت سنج با دقت بسيار تغييرات درجه حرارت را در چاه هايي كه با گل يا هوا حفاري ميشوندنشان ميدهد.از اين نمودار براي تعيين لايه هاي توليد كننده گاز و تعيين حدود اين لايه ها ، تعيين نقاطي كه جريان از آب نمك به داخل چاه دارند و يا نقاطي كه گل گم شدگي صورت ميگيرد و تعببن شيب درجه حرارت استفاده ميگردد .
همچنين در چاه هاي جداره پوش مي توان براي بدست اوردن حد بالاي سيمان در پشت لوله جداره استفاده كرد.
 

نمودار قطر ياب (Caliper Logging ):
از اين نمودار براي اندازه گيري قطر داخلي چاه باز و يا تغييرات ايجاد شده در پوشش جداري چاه ها استفاده مي شود .اين ابزار را مي توان به تنهايي و يا همراه ساير نمودار ها استفاده نمود .معمو لا به همراه ابزار نمودار گيري پرتو گاما واندازه مته به داخل چاه رانده مي شود .يكي از موارد عمده استفاده از اين نمودار براي بدست آوردن حجم دقيق داخل چاه براي تعيين مقدار سيمان براي سيمان كاري پشت لوله جداره و تعيين نقاط شسته شده است.

امروزه روش‌هاي مختلفي براي افزايش بازيافت نفت در دنيا اعمال مي‌شود که بنابر ويژگي‌هاي هر مخزن نفتي، با يکديگر متفاوت هستند. از اين رو، يافتن روش بهينه براي افزايش بازيافت نفت از مخازن، نيازمند انجام مطالعات جامع و سپس اعمال روش مناسب است. در کشور ما بنابر شرايط موجود، تزريق گاز به مخازن نفتي براي بازيافت نفت، براي بيشتر مخازن کشور مناسب تشخيص داده شده است.
 

مقدمه
در حوزة صنعت انرژي و اقتصاد کلان جامعه، صيانت از منابع و ذخاير نفت خام به‌عنوان يکي از ضروريات مهم و استراتژيک مطرح است. زيرا در حال حاضر، وابستگي کشور به درآمدهاي نفتي به‌گونه‌اي است که حتي نوسانات قيمت نفت خام از طريق تأثير بر درآمدهاي ناشي از صدور، بر روند فعاليت‌هاي اقتصادي کشور تاثير قابل ملاحظهِ‌اي خواهد داشت.
 

اهميت تزريق به مخازن نفتي
تزريق گاز به ميادين نفتي همواره يکي از اولويت‌هاي مهم شرکت ملي نفت ايران در چارچوب اهداف کيفي اين شرکت به شمار رفته است. اين امر به چند دليل عمده از اهميت خاصي برخوردار است:
    • لزوم حفظ حق آيندگان از منابع هيدروکربوري
    • لزوم نگهداشت ثروتي ملي که بايد تأمين‌کننده سرمايه‌گذاري‌هاي بلندمدت بخش نفت و ديگر بخش‌هاي اقتصاد و استحکام‌بخش زيرساخت‌هاي اقتصادي کشور باشد.
    • وابستگي اقتصاد ايران به درآمدهاي ناشي از صادرات نفت خام
 

سه عامل تعيين‌کننده
با توجه به ويژگي‌هاي خاص منابع نفتي کشور و نيز رفتار مخزن در قبال تزريق گاز، توجه به دونکته اساسي در تزريق گاز به مخازن، ضروري است:
    1- با توجه به ويژگي‌هاي خاص فيزيکي و شيميايي هر ميدان، تزريق گاز با حجم و ترکيبي مناسب با مديران صورت پذيرد.
    2- تزريق گاز در زمان مقتضي و مناسب انجام شود تا از هرزروي نفت ميدان جلوگيري گردد. عدم تزريق به موقع به يک ميدان، آسيب‌هاي جبران‌ناپذير و غيرقابل برگشتي را به ميدان وارد خواهد ساخت؛ به گونه‌اي که افزايش تزريق گاز به يک ميدان در زماني پس از زمان مقتضي در بسياري موارد، هيچگونه تأثيري در بازيافت ثانويه نفت نخواهد داشت.
بنابراين، توجه به حجم و ترکيب گاز تزريقي و نيز زمان مناسب تزريق، سه عامل مهم و تعيين‌کننده براي تأثيرپذيري هرچه بيشتر ميدان از برنامه‌هاي تزريق است.
 

لزوم تزريق گاز به ميادين
بررسي مقايسه‌اي استفاده از گاز در بخشهاي مختلف مصرف‌کننده، نشان مي‌دهد که شاخص نت يک گاز در بخش تزريق معادل 11 سنت / متر مکعب است که از نت يک گاز در ساير بخشهاي مصرف‌کننده بيشتر است (شاخص نت يک، نشان‌دهندة بازدهي اقتصادي هر واحد گاز طبيعي مصرف شده در هر بخش از بعد اقتصادي است) بر اين اساس مي‌توان گفت نخستين اولويت مصرف گاز، تزريق است.
بنابراين صيانت از منابع نفتي کشور و انجام به موقع برنامه‌هاي تزريق، نه تنها از بعد اقتصاد بخشي بلکه از بعد استراتژيک اقتصاد شرکتي و اقتصاد کلان جامعه از اولويت خاصي در مقايسه با ساير مصارف برخوردار است و اين امر، ضرورت توجه هرچه بيشتر به اين بخش را آشکار مي‌کند
 

نفت در تمام طبقات زمین از پرکامبرین تا عهد حاضر وجود دارد.ولی گسترش و تراکم آن در همه جا یکسان نیست.شرایط لازم و کافی برای تشکیل و تجمع نفت در یک منطقه عبارتند از ویژگی های زمین شناسی مانند طبقات مولد نفت سنگ های مخزن و ساختارهای لازم برای تجمع نفت.هیچگونه محدودیتی از لحاظ جغرافیایی برای تشکیل مخازن و ذخیره ی نفتی وجود ندارد.در بعضی از سنگهای یک منطقه به مقدار خیلی کم پیدا می شود،بطوریکه حجم آن نسبت به حجم طبقه ی در بر گیرنده فقط درصد کوچکی را تشکیل می دهد.در حالیکه در طبقات و رسوبات مناطق دیگر ممکن است مقادیر بسیار قابل ملاحظه ای از نفت وجود داشته باشد.

تقسیم بندی مناطق از لحاظ پتانسیل نفتی

از نظر پتانسیل نفتی،مناطق مختلف را به سه گروه تقسیم می کنند که عبارتند از:

1) مناطق غیر محتمل: مناطقی هستند که فقط از سنگ های آذرین،متامرفیک و یا رسوبات غیردریایی که فاقد مواد آلی هستند تشکیل شده است.افزون بر این،مناطق بسیار قدیمی مربوط به کامبرین و قبل از آن ولو اینکه در معرض رویدادهای آتش فشانی و متامرفیسم هم قرار نگرفته باشند به علت محدودیت ارگانیسمهای زنده،از مناطق غیر محتمل تلقی می شوند.

2) مناطق محتمل: مناطقی هستند که رسوبات دریایی در آنها شناخته شده اند و عواملی که با تشکیل و تجمع نفت مغایرت داشته باشند در آنها دیده نمی شود.ولی به علت محدود بودن فعالیت های اکتشافی وجود نفت به طور قاطع تایید نشده است.

3) مناطق قطعی نفت: مناطقی هستند که از هر جهت برای تشکیل و ذخیره ی مواد هیدروکربنی،مناسب بوده و این مواد در آنها کشف و شناخته شده اند.ضخامت زیاد رسوبات دریایی و شرایط مناسب ساختمانی و چینه شناسی، همه موید وجود نفت در آن مناطق می باشند.در این مناطق وجود هیدروکربن و میزان آن توسط حفاری های متعدد و بررسی های تکمیلی مخزن به اثبات رسیده است.

مخزن نفت - میدان نفتی - حوضه های نفتی

• مخزن نفت : ساده ترین شکل جمع یک ذخیره ی نفتی در زیرزمین و کوچکترین واحد از نظر اقتصادی است.محتوی نفت یا گاز یا هر دو باشد.مخازن عمده به طور قراردادی به مخازنی گویند که بیش از 50 میلیون بشکه نفت ذخیره داشته باشد.

• میدان نفتی : وقتی چند مخزن در وضعیت مشترک و خاص زمین شناسی اعم از ساختمانی و یا چینه شناسی قرار گرفته باشند،چنین گروه مخازن را میدان نفتی گویند.مخازن مختلفی که در یک میدان قرار گرفته اند،ممکن است در افق های مختلف استراتیگرافیک در یک ساختمان طاقدیسی واقع شده و یا در محل های مختلف ولی در یک مجموعه ی رسوبی-چینه ای مشخص گستردگی پیدا کرده باشند.

• حوضه های نفتی : حوضه ی نفتی،منطقه یا محدوده ی جغرافیایی است که در آن میدان ها و مخازن نفتی متعددی وجود دارد که همه ی آنها در یک مجموعه ی زمین شناسی مربوط به شرایط محیطی و رسوبی معین و مستقل گرد آمده اند.
 

نظریات متعددی راجع به منشاء نفت و گاز ابراز شده است که اولین فرضیه ها برای تشکیل هیدروکربنها با منشاء غیر آلی نظیر منشاء آتشفشانی، شیمیائی و فضائی ارائه گردیده است. لکن امروزه در خصوص منشاء آلی هیدروکربن ها اتفاق نظر وجود دارد. این مواد آلی می تواند بقایای گیاهان و حیوانات خشکی و دریائی عمدتا" پلانکتونها باشد. اهمیت پلانکتونها در تشکیل نفت از آنجا ناشی می شود که آب دریا ناحیه مساعدی جهت تکثیر پلانکتونها می باشد و تعداد آنها نیز در آب دریا بسیار زیاد می باشد. پلانکتونها به علت سرعت رشد و کوچکی جثه، ماده آلی مناسبی است که به سهولت به وسیله رسوبات ریز دانه مدفون گشته و مصون از اکسید شدن در رسوبات باقیمانده و هیدروکربن را تولید می نماید. طبق نظریات جدید مواد مختلف آلی ته نشین شده با رسوبات نرم هنگام دیاژنز «سنگ شدن) تبدیل به یک ماده واسط بین ماده آلی و هیدروکربن می گردد. این ماده واسط کروژن (Kerogn) نامیده می شود. کروژن یک ماده جامد نامحلول آلی است که محصول دیاژنتیک مواد آلی است. توان تولیدی کروژنها برای تولید نفت و گاز متفاوت است.

شرایط لازم برای مخازن نفت
بررسی عوامل مشترک مخازن نفت و گاز نشان می دهد که:

الف- شرایط و محیط رسوبی خاصی لازم است تا طبقات نفت زا (سنگ مادرSource Rock) تشکیل شود و همچنین شرایط خاصی باید وجود داشته باشد تا مواد آلی رسوب یافته در این لایه ها به هیدروکربن تبدیل گردد.
ب- سنگ متخلخل و نفوذپذیری (سنگ مخزن Reservoir rock ) باید وجود داشته باشد تا فضای لازم جهت انبار شدن نفت فراهم آید.
ج- سنگ مخزن می بایستی شکل خاصی داشته باشد تا بتواند تله (Trap) را تشکیل داده باعث جمع شدن هیدروکربن گردد.
د- سنگ غیر قابل نفوذی (سنگ پوشش Cap Rock ) لازم است که مخزن را بپوشاند تا از خروج نفت و گاز از مخزن جلوگیری نماید.

تبدیل مواد آلی به کروژن و گاز
در باره نحوه تبدیل مواد آلی رسوبات به نفت و گاز با مطالعات جدید ژئوشیمیائی و جمع آوری اطلاعات تجربی ثابت شده است که قسمت اعظم هیدروکربنهای طبیعی در اثر کراکینگ کروژن ناشی از حرارت زمین (ژئوترمال) تولید می گردد. همانطور که بیان گردید برای بوجود آمدن نفت و گاز وجود مواد آلی فراوان و تشکیل کروژن در هنگام دیاژنز رسوبات ضروری می باشد. پس سنگ مادر (Source Rock) سنگی است که دارای مقدار کافی کروژن باشد. شرایط مساعد رسوبی برای تجمع و ذخیره شدن مواد آلی شامل گیاهان و جانوران دریایی و همچنین مواد آلی خشکی که توسط رودخانه ها به حوزه رسوبی حمل می گردد، رسوبات رسی و یا گل کربناته (ریزدانه بودن و محیط آرام رسوب گذاری) می باشد. علاوه بر این محیط کف دریا بایستی محیط احیاء کننده باشد تا از اکسیدشدن مواد آلی جلوگیری بعمل آید.

طبیعی است هرچه میزان کروژن در سنگ مادر بیشتر باشد توانائی بیشتری برای تولید هیدروکربن وجود دارد لکن علاوه بر درصد مواد آلی، سنگ مادر بایستی ضخامت کافی نیز داشته باشد. براساس مطالعات ژئوشیمیائی انجام شده برای اینکه سنگ مادری بتواند هیدروکربن تولید نماید باید دارای حداقل تراکمی از کربن آلی باشد که از آن کمتر قادر به تولید هیدروکربن نخواهد بود. این حداقل عمدتا" 5/0 درصد کربن آلی برآورد می شود. سنگ مادرهائی که در حوزه های رسوبی ایران دیده می شود نظیر سازند کژدمی در ناحیه زاگرس حدود 10-5 درصد کربن آلی دارد که بیشتر از جلبکها منشاء گرفته است.

هیدروکربنها در اثر کراکینگ کروژن بوجود می آیند. کراکینگ کروژن عمدتا" در درجه حرارتهای 100-80 درجه سانتیگراد شروع می شود. این درجه حرارت در یک ناحیه رسوبی با درجه حرارت ژئوترمال طبیعی معادل عمقی بین 3000-2000 متر می باشد. بنابراین یک سنگ مادر هرچه قدر هم ضخیم و غنی از مواد آلی باشد تا در اعماق فوق قرار نگیرد نمی تواند هیدروکربن تولید نماید. بر همین اساس ابتدا نفت خام سنگین تولید می گردد. چگالی و وزن مخصوص نفت خام با ازدیاد عمق کاهش می یابد. هرچه قدر سنگ مادر عمیقتر مدفون گردد نفت تولید شده سبکتر است و گاز معمولا" محصول آخرین این فعل و انفعالات است.

بنابراین ابتدای نفت های بسیار سنگین، نفتهای پارافینیک، نفتهای سبک، نفتهای میعانی و نهایتا" گاز بدست می آید. وقتی درجه حرارت از 165 درجه سانتیگراد تجاوز کند فقط گاز تولید خواهد شد یعنی تقریبا" از عمق 5000 متر بیشتر (ضخامت رسوبی) احتمال یافتن نفت بسیار کم می شود و فقط می توان انتظار یافتن گاز را داشت. در درجه حرارتهای بالاتر از 230 درجه سانتیگراد کروژن یک بافت گرافیتی ثابت پیدا می کند که با ازدیاد درجه حرارت هیدروکربنی تشکیل نمی شود (نسبت هیدروژن به کربن تغییر نمی یابد). به طور کلی ازدیاد عمق باعث ازدیاد درجه حرارت می گردد که این ازدیاد درجه حرارت دو اثر دارد:

:الف- کراکینگ کروژن و تبدیل مولکولهای بزرگ به مولکولهای کوچکتر مانند تشکیل نفت و گاز
:ب- پلیمریزاسیون مولکولها که به تشکیل متان و گرافیت ختم می گردد (کروژنهای گرافیتی)

گازطبیعی موجود در مخازن عمدتا" از متان، اتان، پروپان، بوتان و تعداد بسیار ناچیزی از هیدروکربنهای سنگینتر تشکیل می گردد. نفت مایع از بوتان به بالا است.
نکته مهم دیگری که در مورد تشکیل هیدروکربنها وجود دارد زمان زمین شناسی می باشد. به عبارت دیگر رسوبات قدیمی تر (از نظر زمین شناسی) در درجه حرارتهای پائین تر، همان محصولی را می دهد که سنگ مادری با سن زمین شناسی کمتر در درجه حرارتهای بالاتر هیدروکربن تولید خواهد نمود

قصه نفت
همان0.01 تا 0.1 ماده آلی که از چرخه اصلی کربن آلی جدا می ماند و در بین رسوبات دفن میشود و ماده آلی فسیل نامیده می شود ,ماده اصلی ایجاد کننده نفت و گاز است. این ماده آلی عمذتا بقایای گیاهان وجانوران دریایی وگیاهان خشکی است. به طور دقیق تر در دریا و اقیانوس دو دسته تولیدکننده اصلی ماده آلی مناسب برای تبدیل به نفت داریم:

فیتوپلانکتونها( دیاتومه ,داینوفلاژله, جلبک سبزآبی) زئوپلانکتونها وجانوران عالیتر تغذیه کننده از فیتوپلانکتونها برای اینکه تولید مواد آلی در محیط آبی به میزان مناسبی باشد,دو عامل دخیلند:1.ضخامت زون نور دار 2.میزان ورود مواد مغذی به زون نوردار( مواد مغذی که برای رشد گیاهان و جانوران مفیدند همانا فسفاتها ونیتراتها و اکسیژن هستند.) بنابه این توضیحات بیشترین تولید مواد آلی در دو ناحیه عمده در حواشی قاره هاست که عبارتند از آبهای کم عمق فلات قاره و زونهای چسبیده به محیطهای قاره ای که جریان روبه بالای آبهای سرد و عمیق اقیانوسی را پذیرا می شوند. در چنین محیطهایی که تولید مواد آلی زیاد است,با رخدادن طوفان ومخلوط شدن آبهای بی اکسیژن واکسیژندار , ویا ازدیاد تولید جانداران وکم شدن اکسیژن , گروهی از جانداران دچار مرگ و میر گروهی میشوندو در کف محیط رویهم انباشته میشوند.

آیا می دانستید؟
• گاز طبیعی در حالت عادی بدون بو است. به گاز طبیعی قبل از توزیع یک ماده از ترکیبات سولفور به نام تجاری مرکاپتان اضافه می‌شود تا هنگام نشت احتمالی گاز به ما کمک کند.
• وقتی که ذغال سنگ در یک نیروگاه برق بخار می‌سوزد، بخار یک توربین را به حرکت درمی‌آورد. این توربین یک مولد برق را به حرکت درمی‌آورد. در طی این فرآیند 2/3انرژی تولید شده توسط ذغال‌سنگ طی 20 سال گذشته 1میلیون هکتار اراضی معدنی را استخراج کرده این مساحت از ایالت دنور نیز کمتر است.